OOAcademy

Learn For Dreams

GK Notes PDF Download

GK Notes PDF Download

फ्री जॉब अलर्ट App डाउनलोड करा
फ्री जॉब अलर्ट telegram वर मिळवा

GK Notes PDF Download

महाराष्ट्र सामान्य ज्ञान – शॉर्ट नोट्स (तलाठी / MPSC / स्पर्धा परीक्षा)

1. महाराष्ट्राचा इतिहास

स्थापना

  • महाराष्ट्र राज्याची स्थापना 1 मे 1960 रोजी झाली.
  • मुंबईसह संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीमुळे राज्याची निर्मिती झाली.

प्राचीन राजघराणी

  • सातवाहन
  • वाकाटक
  • चालुक्य
  • राष्ट्रकूट
  • यादव

मराठा साम्राज्य

  • संस्थापक : छत्रपती शिवाजी महाराज
  • राज्याभिषेक : 6 जून 1674, रायगड
  • राजधानी : रायगड
  • अष्टप्रधान मंडळाची स्थापना

पेशवाई

  • पहिले पेशवे : बाळाजी विश्वनाथ
  • प्रसिद्ध पेशवे : बाजीराव प्रथम
  • शेवटचे पेशवे : बाजीराव द्वितीय

स्वातंत्र्य चळवळ

  • लोकमान्य टिळक
  • गोपाळ कृष्ण गोखले
  • विनायक सावरकर
  • महात्मा फुले
  • डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

परीक्षा टिप्स

  • राज्याभिषेक – 1674
  • महाराष्ट्र स्थापना – 1960
  • शिवजयंती – 19 फेब्रुवारी

2. महाराष्ट्राचा भूगोल

क्षेत्रफळ

  • 3,07,713 चौ.कि.मी.
  • भारतात तिसरे मोठे राज्य

राजधानी

  • मुंबई

उपराजधानी

  • नागपूर

विभाग

  • कोकण
  • पुणे
  • नाशिक
  • औरंगाबाद
  • अमरावती
  • नागपूर

हवामान

  • उष्णकटिबंधीय मान्सून

सर्वोच्च शिखर

  • कळसूबाई (1646 मी.)

प्रमुख पर्वत

  • सह्याद्री
  • सातपुडा
  • अजिंठा

3. महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था

प्रमुख उद्योग

  • ऑटोमोबाईल
  • माहिती तंत्रज्ञान (IT)
  • वस्त्रोद्योग
  • साखर उद्योग
  • औषधनिर्माण

प्रमुख पिके

  • ऊस
  • कापूस
  • सोयाबीन
  • ज्वारी
  • बाजरी
  • तूर

प्रमुख फळे

  • आंबा
  • द्राक्षे
  • संत्री
  • डाळिंब

महत्त्वाची शहरे

  • मुंबई
  • पुणे
  • नाशिक
  • नागपूर
  • औरंगाबाद

4. महाराष्ट्राचे जिल्हे

एकूण जिल्हे

36

सर्वाधिक जिल्हे

  • नाशिक विभाग

सर्वात मोठा जिल्हा

  • अहमदनगर (क्षेत्रफळ)

सर्वात लहान जिल्हा

  • मुंबई शहर

कोकण विभाग

  • मुंबई शहर
  • मुंबई उपनगर
  • ठाणे
  • पालघर
  • रायगड
  • रत्नागिरी
  • सिंधुदुर्ग

5. महाराष्ट्रातील प्रमुख नद्या

नदीउगम
गोदावरीत्र्यंबकेश्वर
कृष्णामहाबळेश्वर
भीमाभीमाशंकर
तापीमध्यप्रदेश
वैनगंगामध्यप्रदेश
पंचगंगाकोल्हापूर

सर्वात लांब नदी

  • गोदावरी

दक्षिण गंगा

  • गोदावरी

6. महाराष्ट्रातील प्रमुख धरणे

धरणनदी
कोयनाकोयना
जायकवाडीगोदावरी
उजनीभीमा
खडकवासलामुठा
भाटघरनीरा
वारणावारणा

सर्वात मोठे धरण

  • कोयना

सर्वात मोठा जलाशय

  • जायकवाडी

7. महाराष्ट्राची लोककला

प्रमुख लोकनृत्य

  • लावणी
  • तमाशा
  • धनगरी गजा
  • लेझीम
  • फुगडी
  • झिम्मा

लोकसंगीत

  • भारूड
  • पोवाडा
  • गोंधळ
  • कीर्तन
  • गोंधळ

प्रसिद्ध वाद्ये

  • ढोलकी
  • ताशा
  • हलगी
  • तुतारी
  • लेझीम

8. महाराष्ट्राचे प्रशासन

राज्यपाल

  • राज्याचे घटनात्मक प्रमुख

मुख्यमंत्री

  • राज्य शासनाचे कार्यकारी प्रमुख

विधानमंडळ

  • विधानसभा
  • विधान परिषद

विधानसभा सदस्य

  • 288

विधान परिषद

  • 78 सदस्य

लोकसभा जागा

  • 48

राज्यसभा जागा

  • 19

उच्च न्यायालय

  • मुंबई उच्च न्यायालय

खंडपीठ

  • नागपूर
  • औरंगाबाद
  • पणजी

अतिमहत्त्वाचे एक ओळीतील तथ्ये

  • महाराष्ट्र स्थापना – 1 मे 1960
  • राजधानी – मुंबई
  • उपराजधानी – नागपूर
  • जिल्हे – 36
  • विभाग – 6
  • विधानसभा – 288 सदस्य
  • विधान परिषद – 78 सदस्य
  • लोकसभा – 48 जागा
  • राज्यसभा – 19 जागा
  • सर्वोच्च शिखर – कळसूबाई
  • सर्वात लांब नदी – गोदावरी
  • सर्वात मोठे धरण – कोयना
  • सर्वात मोठा जलाशय – जायकवाडी
  • सर्वात मोठा जिल्हा – अहमदनगर
  • सर्वात लहान जिल्हा – मुंबई शहर
  • प्रमुख बंदर – मुंबई बंदर
  • प्रसिद्ध समुद्रकिनारा – गणपतीपुळे
  • प्रसिद्ध व्याघ्र प्रकल्प – ताडोबा–अंधारी
  • जागतिक वारसा स्थळे – अजिंठा, वेरूळ, छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (CSMT), एलिफंटा लेणी

परीक्षा टिप्स (Quick Revision)

  • 1960 → महाराष्ट्र स्थापना
  • 1674 → शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक
  • 36 → जिल्हे
  • 6 → प्रशासकीय विभाग
  • 288 → विधानसभा सदस्य
  • 48 → लोकसभा जागा
  • गोदावरी → दक्षिण गंगा
  • कळसूबाई → सर्वोच्च शिखर
  • कोयना → सर्वात मोठे धरण
  • जायकवाडी → सर्वात मोठा जलाशय

ही शॉर्ट नोट्स तलाठी, ग्रामसेवक, पोलीस भरती, ZP, MPSC आणि इतर महाराष्ट्रातील स्पर्धा परीक्षांसाठी जलद पुनरावृत्तीसाठी उपयुक्त आहेत.

भारत – शॉर्ट नोट्स (तलाठी / MPSC / स्पर्धा परीक्षा)

1. भारतीय राज्यघटना (Constitution)

महत्त्वाची माहिती

  • राज्यघटना स्वीकारली : 26 नोव्हेंबर 1949
  • अंमलबजावणी : 26 जानेवारी 1950
  • राज्यघटनेचे शिल्पकार : डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
  • सर्वात मोठी लिखित राज्यघटना

प्रस्तावना (Preamble)

  • सार्वभौम
  • समाजवादी
  • धर्मनिरपेक्ष
  • लोकशाही
  • गणराज्य

मूलभूत अधिकार (6)

  • समानतेचा अधिकार
  • स्वातंत्र्याचा अधिकार
  • शोषणाविरुद्ध अधिकार
  • धर्मस्वातंत्र्याचा अधिकार
  • सांस्कृतिक व शैक्षणिक अधिकार
  • घटनात्मक उपायांचा अधिकार

मूलभूत कर्तव्ये

  • 11 कर्तव्ये (42 वी व 86 वी घटनादुरुस्ती)

राज्याच्या धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे

  • कलमे 36 ते 51

महत्त्वाची कलमे

  • कलम 14 – समानतेचा अधिकार
  • कलम 19 – स्वातंत्र्याचा अधिकार
  • कलम 21 – जीवन व वैयक्तिक स्वातंत्र्य
  • कलम 32 – घटनात्मक उपायांचा अधिकार
  • कलम 370 – जम्मू-काश्मीर (रद्द – 2019)

संसद

  • राष्ट्रपती
  • लोकसभा
  • राज्यसभा

सर्वोच्च न्यायालय

  • स्थापना : 28 जानेवारी 1950
  • मुख्यालय : नवी दिल्ली

2. भारताचा इतिहास

प्राचीन भारत

  • सिंधू संस्कृती
  • वैदिक काळ
  • मौर्य साम्राज्य
  • गुप्त साम्राज्य

मध्ययुगीन भारत

  • दिल्ली सल्तनत
  • मुघल साम्राज्य

आधुनिक भारत

  • ईस्ट इंडिया कंपनी
  • 1857 चा उठाव
  • भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (1885)
  • असहकार चळवळ
  • भारत छोडो आंदोलन (1942)

स्वातंत्र्य

  • 15 ऑगस्ट 1947

प्रमुख व्यक्ती

  • महात्मा गांधी
  • सुभाषचंद्र बोस
  • भगतसिंग
  • सरदार पटेल
  • डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

3. भारताचा भूगोल

क्षेत्रफळ

  • 32,87,263 चौ.कि.मी.
  • जगात 7 वा क्रमांक

राजधानी

  • नवी दिल्ली

राज्ये

  • 28

केंद्रशासित प्रदेश

  • 8

सीमेलगत देश

  • पाकिस्तान
  • चीन
  • नेपाळ
  • भूतान
  • बांगलादेश
  • म्यानमार
  • अफगाणिस्तान (सीमावर्ती दावा)

सर्वोच्च शिखर (भारतातील)

  • कांचनजंगा (8,586 मी.)

सर्वात लांब नदी

  • गंगा

प्रमुख पर्वतरांगा

  • हिमालय
  • अरवली
  • विंध्य
  • सातपुडा
  • पश्चिम घाट
  • पूर्व घाट

4. भारतीय अर्थव्यवस्था

अर्थव्यवस्था

  • मिश्र अर्थव्यवस्था

केंद्रीय बँक

  • भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI)

RBI स्थापना

  • 1 एप्रिल 1935

चलन

  • भारतीय रुपया (₹)

पंचवार्षिक योजना

  • पहिली योजना : 1951

प्रमुख क्षेत्रे

  • कृषी
  • उद्योग
  • सेवा

महत्त्वाचे उद्योग

  • IT
  • पोलाद
  • कापड
  • वाहन उद्योग
  • औषधनिर्माण

5. सामान्य विज्ञान

भौतिकशास्त्र

  • बल (Force)
  • कार्य (Work)
  • ऊर्जा (Energy)
  • शक्ती (Power)
  • प्रकाश
  • ध्वनी

रसायनशास्त्र

  • आम्ल
  • क्षार
  • लवण
  • धातू
  • अधातू

जीवशास्त्र

  • पेशी
  • ऊती
  • अवयव
  • रक्त
  • हृदय
  • श्वसन
  • प्रकाशसंश्लेषण

मानवी शरीर

  • हाडे – 206
  • हृदय – 4 कप्पे
  • रक्तगट – A, B, AB, O

6. संगणक (Computer)

संगणक म्हणजे

डेटावर प्रक्रिया करणारे इलेक्ट्रॉनिक यंत्र.

भाग

  • Input
  • CPU
  • Memory
  • Output

CPU

  • ALU
  • CU
  • Memory Unit

Memory

  • RAM (तात्पुरती)
  • ROM (स्थायी)

Storage

  • Hard Disk
  • SSD
  • Pen Drive
  • CD/DVD

Input Devices

  • Keyboard
  • Mouse
  • Scanner
  • Webcam

Output Devices

  • Monitor
  • Printer
  • Speaker
  • Projector

Software

  • System Software
  • Application Software

Operating System

  • Windows
  • Linux
  • Android
  • macOS

MS Office

  • Word
  • Excel
  • PowerPoint

Internet

  • WWW
  • HTTP
  • HTTPS
  • Email
  • Browser
  • Search Engine

अतिमहत्त्वाचे एक ओळीतील तथ्ये

राज्यघटना

  • स्वीकारली – 26 नोव्हेंबर 1949
  • लागू – 26 जानेवारी 1950
  • शिल्पकार – डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

इतिहास

  • 1857 – पहिले स्वातंत्र्ययुद्ध
  • 1885 – काँग्रेस स्थापना
  • 1942 – भारत छोडो आंदोलन
  • 1947 – भारत स्वतंत्र

भूगोल

  • राजधानी – नवी दिल्ली
  • राज्ये – 28
  • केंद्रशासित प्रदेश – 8
  • सर्वात लांब नदी – गंगा
  • सर्वोच्च शिखर – कांचनजंगा

अर्थव्यवस्था

  • RBI – 1935
  • चलन – रुपया (₹)
  • अर्थव्यवस्था – मिश्र

विज्ञान

  • मानवी हाडे – 206
  • रक्तगट – A, B, AB, O
  • हृदय – 4 कप्पे

संगणक

  • CPU – संगणकाचा मेंदू
  • RAM – तात्पुरती स्मृती
  • ROM – स्थायी स्मृती
  • WWW – World Wide Web
  • HTTP – HyperText Transfer Protocol
  • HTTPS – HyperText Transfer Protocol Secure

परीक्षा टिप्स (Quick Revision)

  • 26 नोव्हेंबर 1949 → राज्यघटना स्वीकारली
  • 26 जानेवारी 1950 → राज्यघटना लागू
  • 15 ऑगस्ट 1947 → भारत स्वतंत्र
  • 28 राज्ये, 8 केंद्रशासित प्रदेश
  • गंगा → सर्वात लांब नदी
  • कांचनजंगा → भारतातील सर्वोच्च शिखर
  • RBI → 1935
  • CPU → Central Processing Unit
  • RAM → Temporary Memory
  • ROM → Permanent Memory

या शॉर्ट नोट्स तलाठी, MPSC, पोलीस भरती, ग्रामसेवक, ZP, SSC, रेल्वे आणि इतर स्पर्धा परीक्षांसाठी जलद पुनरावृत्तीसाठी उपयुक्त आहेत.

चालू घडामोडी (मागील 12 महिने) – शॉर्ट नोट्स (तलाठी / MPSC / स्पर्धा परीक्षा)

टीप: चालू घडामोडी वेळोवेळी बदलतात. खालील मुद्दे मागील १२ महिन्यांतील महत्त्वाच्या राष्ट्रीय घडामोडींच्या जलद पुनरावृत्तीसाठी आहेत. (The Times of India)

1. मागील 12 महिन्यांचा आढावा

राष्ट्रीय

  • केंद्रीय अर्थसंकल्पातील विविध घोषणा.
  • डिजिटल इंडिया, हरित ऊर्जा आणि पायाभूत सुविधांवर भर.
  • रेल्वे, महामार्ग आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रातील गुंतवणूक वाढ.
  • संरक्षण क्षेत्रात स्वदेशी उत्पादनाला प्रोत्साहन.
  • G20 नंतर भारताच्या जागतिक भूमिकेत वाढ.

आंतरराष्ट्रीय

  • BRICS, G20 आणि QUAD बैठका.
  • हवामान बदलासंदर्भातील जागतिक परिषद.
  • भारताचे अनेक देशांबरोबर संरक्षण व व्यापार करार.

2. महत्त्वाच्या सरकारी योजना

प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी (PM-KISAN)

  • शेतकऱ्यांना वार्षिक आर्थिक मदत.

प्रधानमंत्री आवास योजना (PMAY)

  • सर्वांसाठी घरे.

आयुष्मान भारत

  • गरीब कुटुंबांना आरोग्य विमा.

जल जीवन मिशन

  • प्रत्येक घराला नळाद्वारे पाणी.

स्वच्छ भारत अभियान

  • स्वच्छता व शौचालय निर्मिती.

डिजिटल इंडिया

  • ई-गव्हर्नन्स आणि डिजिटल सेवा.

पीएम सूर्य घर – मोफत वीज योजना

  • घरांवर सौरऊर्जा प्रणाली बसविण्यास प्रोत्साहन.

महिला सन्मान बचत योजना

  • महिलांसाठी विशेष बचत योजना.

3. पुरस्कार

भारतरत्न

  • देशातील सर्वोच्च नागरी सन्मान.

पद्म पुरस्कार

  • पद्म विभूषण
  • पद्म भूषण
  • पद्मश्री

ज्ञानपीठ पुरस्कार

  • साहित्य क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार.

दादासाहेब फाळके पुरस्कार

  • भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वोच्च सन्मान.

नोबेल पुरस्कार

  • भौतिकशास्त्र
  • रसायनशास्त्र
  • वैद्यक
  • साहित्य
  • शांतता
  • अर्थशास्त्र

अलीकडील पद्म पुरस्कारांमध्ये विविध क्षेत्रांतील 131 मान्यवरांचा समावेश करण्यात आला. (Padma Awards Dashboard)

4. क्रीडा

प्रमुख स्पर्धा

  • ऑलिम्पिक
  • पॅरालिम्पिक
  • आशियाई क्रीडा स्पर्धा
  • राष्ट्रकुल स्पर्धा
  • क्रिकेट विश्वचषक

भारतातील महत्त्वाच्या स्पर्धा

  • खेलो इंडिया
  • राष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धा

प्रमुख खेळ

  • क्रिकेट
  • हॉकी
  • बॅडमिंटन
  • कुस्ती
  • बुद्धिबळ
  • शूटिंग

अलीकडील ठळक मुद्दे

  • भारतीय बुद्धिबळपटूंची जागतिक स्तरावर उल्लेखनीय कामगिरी.
  • खेलो इंडिया अंतर्गत क्रीडा पायाभूत सुविधा आणि खेळाडू विकासाला अधिक प्रोत्साहन. (The Times of India)

5. विज्ञान व तंत्रज्ञान

ISRO

  • उपग्रह प्रक्षेपण
  • अंतराळ संशोधन
  • गगनयान मोहिमेची तयारी

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI)

  • शिक्षण
  • आरोग्य
  • शेती
  • उद्योग

सेमीकंडक्टर

  • भारतात चिप उत्पादन प्रकल्पांना प्रोत्साहन.

हरित ऊर्जा

  • सौर ऊर्जा
  • हरित हायड्रोजन
  • इलेक्ट्रिक वाहने

डिजिटल तंत्रज्ञान

  • 5G सेवा विस्तार
  • UPI डिजिटल पेमेंट
  • सायबर सुरक्षा

अलीकडील घडामोडी

  • भारताच्या पहिल्या हायड्रोजन-आधारित प्रवासी रेल्वेची प्रगती.
  • भारतीय खासगी अंतराळ क्षेत्रातील नवीन प्रक्षेपण उपक्रम. (The Times of India)

परीक्षा दृष्टीने महत्त्वाचे

महत्त्वाच्या योजना

  • PM-KISAN
  • PMAY
  • आयुष्मान भारत
  • जल जीवन मिशन
  • डिजिटल इंडिया
  • पीएम सूर्य घर योजना

महत्त्वाचे पुरस्कार

  • भारतरत्न
  • पद्म पुरस्कार
  • ज्ञानपीठ
  • दादासाहेब फाळके
  • नोबेल

क्रीडा

  • खेलो इंडिया
  • ऑलिम्पिक
  • राष्ट्रकुल स्पर्धा
  • बुद्धिबळ
  • क्रिकेट

विज्ञान

  • ISRO
  • गगनयान
  • AI
  • UPI
  • 5G
  • हरित हायड्रोजन

Quick Revision (One-Liners)

  • PM-KISAN → शेतकऱ्यांसाठी आर्थिक सहाय्य.
  • आयुष्मान भारत → आरोग्य विमा योजना.
  • PMAY → सर्वांसाठी घरे.
  • जल जीवन मिशन → प्रत्येक घराला नळाचे पाणी.
  • PM सूर्य घर → घरगुती सौरऊर्जा प्रोत्साहन.
  • भारतरत्न → सर्वोच्च नागरी सन्मान.
  • पद्म पुरस्कार → पद्म विभूषण, पद्म भूषण, पद्मश्री.
  • ISRO → भारताची अंतराळ संस्था.
  • AI → कृत्रिम बुद्धिमत्ता.
  • UPI → भारताची डिजिटल पेमेंट प्रणाली.
  • खेलो इंडिया → क्रीडा विकास कार्यक्रम.

ही शॉर्ट नोट्स तलाठी, MPSC, ग्रामसेवक, पोलीस भरती, ZP आणि इतर स्पर्धा परीक्षांसाठी चालू घडामोडींच्या जलद पुनरावृत्तीसाठी उपयुक्त आहेत.

GK Notes PDF Download

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Letest Notification