देखो अपना देश अभियान हे भारत सरकारच्या पर्यटन मंत्रालयाने जानेवारी 2020 मध्ये सुरू केलेले राष्ट्रीय पर्यटन अभियान आहे. या अभियानाचा मुख्य उद्देश भारतीय नागरिकांना देशातील विविध ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, धार्मिक, नैसर्गिक आणि कमी प्रसिद्ध पर्यटनस्थळांना भेट देण्यासाठी प्रोत्साहित करणे हा आहे.

हे केवळ पर्यटनस्थळांची जाहिरात करणारे अभियान नसून स्थानिक अर्थव्यवस्था, रोजगार, पर्यटन व्यवसाय आणि शाश्वत पर्यटनाला चालना देण्याचे माध्यम आहे. या अभियानाअंतर्गत Webinar, Quiz, Pledge, Seminar, Tourism Promotional Events, Familiarisation Tours, Roadshows, Website आणि Social Media यांसारख्या विविध माध्यमांचा वापर केला जातो.

देखो अपना देश अभियान म्हणजे काय?

देखो अपना देश अभियान म्हणजे भारतीय नागरिकांनी परदेशातील पर्यटनाऐवजी भारतातील विविध पर्यटनस्थळांचा अनुभव घ्यावा आणि देशातील समृद्ध पर्यटन वारसा जाणून घ्यावा यासाठी भारत सरकारने सुरू केलेले अभियान.

भारतामध्ये हिमालयापासून समुद्रकिनाऱ्यांपर्यंत, ऐतिहासिक किल्ल्यांपासून प्राचीन मंदिरांपर्यंत आणि वन्यजीव अभयारण्यांपासून सांस्कृतिक शहरांपर्यंत अनेक प्रकारची पर्यटनस्थळे आहेत.

या सर्व स्थळांची माहिती नागरिकांपर्यंत पोहोचवणे आणि Domestic Tourism वाढवणे हे या अभियानाचे महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे.

देखो अपना देश अभियान कधी सुरू झाले?

देखो अपना देश अभियान जानेवारी 2020 मध्ये सुरू करण्यात आले.

हे अभियान Ministry of Tourism, Government of India यांच्या माध्यमातून राबवले जाते. सुरुवातीपासूनच या अभियानाचा मुख्य भर Domestic Tourism Promotionवर आहे.

अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे

देखो अपना देश अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे आहेत:

1. देशांतर्गत पर्यटनाला चालना देणे.
2. भारतीय नागरिकांना भारतातील पर्यटनस्थळांची माहिती देणे.
3. कमी प्रसिद्ध पर्यटनस्थळांना प्रोत्साहन देणे.
4. भारताचा ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारसा लोकांपर्यंत पोहोचवणे.
5. स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना देणे.
6. पर्यटन क्षेत्रात रोजगार निर्माण करण्यास मदत करणे.
7. स्थानिक पर्यटन व्यवसायांना प्रोत्साहन देणे.
8. शाश्वत आणि जबाबदार पर्यटनाला प्रोत्साहन देणे.
9. युवकांना भारताच्या वारशाशी जोडणे.
10. भारतातील पर्यटनस्थळांचा सर्वांगीण प्रचार करणे.

देखो अपना देश अभियानांतर्गत कोणते उपक्रम राबवले जातात?

या अभियानाच्या माध्यमातून पर्यटनाची माहिती विविध पद्धतीने नागरिकांपर्यंत पोहोचवली जाते.

प्रमुख उपक्रम

• Webinars
• Tourism Quiz
• Pledge
• Seminars
• Tourism Promotional Events
• Familiarisation Tours
• Roadshows
• Tourism Website
• Social Media Campaigns
• Tourism Contests
• School Competitions
• People’s Choice Poll

यामुळे पर्यटनाची माहिती केवळ पारंपरिक जाहिरातींमधूनच नव्हे तर Digital आणि Educational Activitiesमधूनही नागरिकांपर्यंत पोहोचवली जाते.

देखो अपना देश – People’s Choice अभियान

Dekho Apna Desh – People’s Choice हा या अभियानातील महत्त्वाचा उपक्रम आहे.

या उपक्रमामध्ये नागरिकांना भारतातील त्यांच्या आवडत्या पर्यटनस्थळांची निवड करण्यासाठी सहभागी करून घेण्यात आले.

2024 मध्ये Dekho Apna Desh – People’s Choice 2024 अभियानाची सुरुवात 7 मार्च 2024 रोजी श्रीनगर येथे करण्यात आली. या अभियानाचा उद्देश विविध पर्यटन श्रेणींमधील लोकप्रिय पर्यटनस्थळांची नागरिकांच्या पसंतीनुसार ओळख करणे हा होता.

People’s Choice मध्ये कोणत्या पर्यटन श्रेणी होत्या?

People’s Choice Pollमध्ये पर्यटनस्थळे विविध श्रेणींमध्ये निवडण्यासाठी नागरिकांचा सहभाग घेण्यात आला.

प्रमुख श्रेणी

1. Spiritual
2. Nature & Wildlife
3. Adventure
4. Cultural & Heritage
5. Others

या उपक्रमामुळे नागरिकांना देशातील पर्यटनस्थळांच्या निवडीमध्ये सहभागी होण्याची संधी मिळाली.

देखो अपना देश – विद्यार्थ्यांसाठी उपक्रम

देखो अपना देश अभियानमध्ये विद्यार्थ्यांचाही सहभाग वाढविण्यात आला आहे.

2024 मध्ये Tourism Ministry आणि Ministry of Education यांच्या संयुक्त विद्यमाने Dekho Apna Desh School Contest आयोजित करण्यात आला.

या स्पर्धेत Kendriya Vidyalayas आणि Jawahar Navodaya Vidyalayasमधील इयत्ता 9वी ते 12वीच्या विद्यार्थ्यांनी भारतातील जिल्ह्यांसाठी हस्तलिखित Tourism Brochures तयार केले.

या उपक्रमामध्ये देशभरातून जवळपास 5 लाख विद्यार्थ्यांनी सहभाग घेतला आणि सुमारे 2,000 हस्तलिखित Brochures प्राप्त झाले.

देखो अपना देश अभियान आणि युवक

या अभियानामध्ये युवकांना भारतातील पर्यटन, संस्कृती आणि वारशाशी जोडण्यावर विशेष भर दिला जात आहे.

School Contest, Quiz, Brochure Making Competition आणि Tourism Education Expo यांसारख्या उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांना पर्यटन क्षेत्राविषयी माहिती मिळते.

यासोबतच Hospitality आणि Tourism Sectorमध्ये उपलब्ध असलेल्या Career आणि Skill Development Opportunitiesची माहिती विद्यार्थ्यांना देण्यात येते.

देखो अपना देश अभियानाचे फायदे

1. देशांतर्गत पर्यटन वाढण्यास मदत

भारतीय नागरिकांना भारतातील विविध पर्यटनस्थळांची माहिती मिळाल्यामुळे Domestic Tourismला चालना मिळू शकते.

2. स्थानिक अर्थव्यवस्थेला फायदा

पर्यटकांची संख्या वाढल्यास स्थानिक दुकानदार, हॉटेल, रेस्टॉरंट आणि वाहतूक व्यवसायांना फायदा होऊ शकतो.

3. रोजगार निर्मिती

पर्यटन क्षेत्रातील वाढीमुळे Hospitality, Transport, Guide Services आणि इतर क्षेत्रांमध्ये रोजगाराच्या संधी निर्माण होऊ शकतात.

4. कमी प्रसिद्ध स्थळांना प्रसिद्धी

अनेक Lesser-Known आणि Offbeat Destinationsना या अभियानामुळे अधिक प्रसिद्धी मिळते.

5. भारतीय संस्कृतीची ओळख

देशातील विविध राज्यांची भाषा, कला, खाद्यसंस्कृती, परंपरा आणि वारसा जाणून घेण्याची संधी मिळते.

6. शाश्वत पर्यटन

पर्यटन विकासासोबत Sustainable आणि Responsible Tourism Practicesबाबत जागरूकता निर्माण केली जाते.

देखो अपना देश आणि स्थानिक व्यवसाय

देखो अपना देश अभियानामुळे पर्यटनस्थळांवरील स्थानिक व्यवसायांना अप्रत्यक्ष फायदा होण्याची शक्यता असते.

पर्यटक वाढल्यास:

• हॉटेल व्यवसाय
• होमस्टे
• रेस्टॉरंट
• स्थानिक वाहतूक
• Tourist Guide
• हस्तकला
• स्थानिक खाद्यपदार्थ
• स्मरणिका विक्री

यांना मागणी वाढू शकते.

त्यामुळे पर्यटनाच्या माध्यमातून Local Economy मजबूत करण्यास मदत होऊ शकते.

देखो अपना देश आणि Incredible India Digital Platform

पर्यटन मंत्रालयाने Incredible India Digital Platformचे सुधारित स्वरूप सुरू केले आहे.

या Digital Platformवर भारतातील विविध पर्यटन अनुभवांची माहिती उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. यामध्ये:

• Cultural Tourism
• Heritage
• Adventure
• Gastronomy
• Wellness
• Art & Craft
• Rural Tourism

यांसारख्या विविध पर्यटन अनुभवांचा समावेश आहे.

2025 मध्ये सुधारित Incredible India Digital Platformने जुलै 2025 पर्यंत सुमारे 26 लाख Visitor Footfall नोंदवला होता.

देखो अपना देश अभियान – 2026 मधील उपक्रम

हे अभियान 2026 मध्येही विविध उपक्रमांद्वारे सुरू आहे.

फेब्रुवारी 2026 मध्ये Dekho Apna Desh Contest Prize Distribution Ceremony आणि Tourism Education Expo यांसारखे कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले.

या कार्यक्रमांमधून विद्यार्थ्यांना Tourism आणि Hospitality Sectorमधील Career Opportunities तसेच Skill Developmentची माहिती देण्यात आली.

महाराष्ट्रातील देखो अपना देश अभियान

महाराष्ट्र हे भारतातील महत्त्वाचे पर्यटन राज्य आहे.

महाराष्ट्रामध्ये:

• अजिंठा-वेरूळ लेणी
• रायगड
• प्रतापगड
• महाबळेश्वर
• कोकण किनारपट्टी
• शिर्डी
• पंढरपूर
• मुंबई
• पुणे
• नाशिक

यांसारखी विविध प्रकारची पर्यटनस्थळे आहेत.

देखो अपना देश अभियानामुळे महाराष्ट्रातील पर्यटनस्थळांची माहिती देशभरातील नागरिकांपर्यंत पोहोचवण्यास मदत होऊ शकते.

फेब्रुवारी 2026 मध्ये मुंबईतील Tourism Regional Officeने Dekho Apna Desh Contest आणि Tourism Education Expo आयोजित केला होता.

देखो अपना देश अभियानासाठी अर्ज प्रक्रिया

देखो अपना देश अभियान हे सामान्य नागरिकांना थेट आर्थिक लाभ देणारे योजना स्वरूपाचे अभियान नाही.

त्यामुळे या अभियानासाठी:

• शासकीय अनुदानासाठी
• पेन्शनसाठी
• आर्थिक मदतीसाठी

असा सामान्य लाभार्थी अर्ज करण्याची प्रक्रिया नाही.

मात्र अभियानातील Quiz, Contest, Poll, Webinar किंवा इतर उपक्रमांमध्ये संबंधित अधिकृत माध्यमांद्वारे नागरिक सहभागी होऊ शकतात.

देखो अपना देश अभियान – नागरिकांसाठी महत्त्व

या अभियानामुळे नागरिकांना भारतातील पर्यटनस्थळांबाबत अधिक माहिती मिळू शकते.

यामुळे:

भारत जाणून घ्या → भारत फिरा → स्थानिक व्यवसायांना मदत करा → रोजगार वाढवा → भारतीय वारसा जपा

हा व्यापक उद्देश साध्य करण्यास मदत होते.

देखो अपना देश अभियान – महत्त्वाची माहिती

देखो अपना देश अभियान – 20 FAQ

1. देखो अपना देश अभियान म्हणजे काय?

भारतातील पर्यटनस्थळांना भेट देण्यासाठी आणि Domestic Tourismला प्रोत्साहन देण्यासाठी सुरू करण्यात आलेले राष्ट्रीय पर्यटन अभियान म्हणजे देखो अपना देश अभियान.

2. देखो अपना देश अभियान कधी सुरू झाले?

हे अभियान जानेवारी 2020 मध्ये सुरू झाले.

3. देखो अपना देश अभियान कोणत्या मंत्रालयाचे आहे?

हे अभियान Ministry of Tourism, Government of Indiaचे आहे.

4. या अभियानाचा मुख्य उद्देश काय आहे?

भारतातील पर्यटनस्थळांचा प्रचार करून देशांतर्गत पर्यटनाला चालना देणे हा मुख्य उद्देश आहे.

5. या अभियानात कोणते उपक्रम होतात?

Webinars, Quiz, Pledge, Seminars, Tourism Events, Familiarisation Tours, Roadshows, Website आणि Social Media Activities यांसारखे उपक्रम राबवले जातात.

6. People’s Choice Poll म्हणजे काय?

नागरिकांच्या सहभागातून भारतातील पसंतीची पर्यटनस्थळे ओळखण्यासाठी आयोजित केलेला Poll म्हणजे People’s Choice.

7. People’s Choice 2024 कधी सुरू झाले?

7 मार्च 2024 रोजी श्रीनगर येथे People’s Choice 2024 अभियानाची सुरुवात झाली.

8. या अभियानामुळे रोजगार मिळतो का?

हे थेट सरकारी नोकरी देणारे अभियान नाही. मात्र पर्यटन वाढल्यामुळे स्थानिक रोजगार आणि व्यवसायाच्या संधी वाढण्यास मदत होऊ शकते.

9. विद्यार्थ्यांसाठी या अभियानात उपक्रम आहेत का?

होय. School Contest आणि Brochure Making Competition यांसारखे उपक्रम आयोजित करण्यात आले आहेत.

10. School Contestमध्ये कोणते विद्यार्थी सहभागी झाले?

Kendriya Vidyalayas आणि Jawahar Navodaya Vidyalayasमधील इयत्ता 9वी ते 12वीचे विद्यार्थी सहभागी झाले होते.

11. School Contestमध्ये किती विद्यार्थ्यांनी सहभाग घेतला?

जवळपास 5 लाख विद्यार्थ्यांनी सहभाग घेतला होता.

12. या अभियानामुळे स्थानिक व्यवसायांना फायदा होतो का?

होय. पर्यटन वाढल्यामुळे हॉटेल, रेस्टॉरंट, वाहतूक, हस्तकला आणि इतर स्थानिक व्यवसायांना फायदा होऊ शकतो.

13. Lesser-Known Destinationsना प्रोत्साहन दिले जाते का?

होय. कमी प्रसिद्ध आणि Offbeat Tourism Destinationsना प्रोत्साहन देणे हे अभियानाचे महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे.

14. देखो अपना देश अभियानात Sustainable Tourism आहे का?

होय. शाश्वत आणि जबाबदार पर्यटनाला प्रोत्साहन दिले जाते.

15. या अभियानासाठी सामान्य नागरिकांना पैसे मिळतात का?

नाही. हे थेट आर्थिक मदत देणारे सरकारी योजना स्वरूपाचे अभियान नाही.

16. या अभियानासाठी अर्ज करावा लागतो का?

अभियानाचा सामान्य लाभ घेण्यासाठी स्वतंत्र आर्थिक अर्ज नाही. मात्र संबंधित Quiz, Contest किंवा Pollमध्ये सहभागी होण्यासाठी संबंधित अधिकृत सूचना पाहाव्या लागतात.

17. या अभियानाचा महाराष्ट्राला फायदा होतो का?

होय. महाराष्ट्रातील विविध धार्मिक, ऐतिहासिक, नैसर्गिक आणि सांस्कृतिक पर्यटनस्थळांना देशांतर्गत पर्यटन प्रचारातून फायदा होऊ शकतो.

18. Incredible India Digital Platformचा याच्याशी संबंध आहे का?

होय. Tourism Ministryच्या Digital Tourism Promotion Ecosystemमध्ये भारतातील पर्यटनस्थळे आणि अनुभवांची माहिती डिजिटल माध्यमातून उपलब्ध करून देण्यावर भर आहे.

19. देखो अपना देश हे पर्यटन विकासाचे अभियान आहे का?

होय. याचा मुख्य भर Tourism Promotion आणि Domestic Tourismवर आहे; त्यासोबत स्थानिक अर्थव्यवस्था, रोजगार आणि Sustainable Tourismला चालना देण्याचा उद्देश आहे.

20. देखो अपना देश अभियानाचे महत्त्व काय आहे?

भारतातील पर्यटनस्थळांची ओळख वाढवणे, देशांतर्गत पर्यटनाला चालना देणे, स्थानिक व्यवसायांना मदत करणे आणि भारतीय वारशाशी नागरिकांना जोडणे यासाठी हे अभियान महत्त्वाचे आहे.

महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links

RELATED