सीखो और कमाओ योजना सरकारी योजना
सीखो और कमाओ योजना (Seekho aur Kamao Scheme) ही अल्पसंख्याक समाजातील युवकांची रोजगारक्षमता वाढवण्यासाठी सुरू करण्यात आलेली कौशल्य विकास योजना होती. या योजनेचा मुख्य भर कौशल्य प्रशिक्षण, रोजगाराशी जोडणी आणि चांगल्या उपजीविकेच्या संधी निर्माण करण्यावर होता. योजनेअंतर्गत बाजारपेठेच्या गरजेनुसार प्रशिक्षण देऊन युवकांना रोजगारासाठी तयार करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
महत्त्वाची अद्ययावत माहिती: सीखो और कमाओ ही आता स्वतंत्रपणे राबवली जाणारी योजना नसून तिच्या उद्दिष्टांचा समावेश प्रधानमंत्री विरासत का संवर्धन (PM VIKAS) या एकात्मिक योजनेच्या Non-Traditional Skilling Sub-component मध्ये करण्यात आला आहे. अधिकृत PM VIKAS मार्गदर्शिकेत या घटकाला स्पष्टपणे “earlier known as Seekho aur Kamao” असे नमूद केले आहे.
सीखो और कमाओ योजना म्हणजे काय?
सीखो और कमाओ योजना म्हणजे अल्पसंख्याक युवकांना बाजारपेठेच्या मागणीनुसार कौशल्य प्रशिक्षण देऊन त्यांना रोजगार किंवा स्वयंरोजगारासाठी सक्षम करण्याची योजना.
यामध्ये पारंपरिक कौशल्यांबरोबरच आधुनिक क्षेत्रातील रोजगारासाठी आवश्यक कौशल्यांवर भर देण्यात आला. प्रशिक्षणाचा उद्देश युवकांना Skill + Employment या दोन्ही गोष्टींशी जोडणे हा होता.
सोप्या भाषेत:
कौशल्य शिका → प्रशिक्षण पूर्ण करा → रोजगार/स्वयंरोजगाराची संधी मिळवा
सीखो और कमाओ योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे
सीखो और कमाओ योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे होती:
- अल्पसंख्याक युवकांना रोजगाराभिमुख कौशल्य प्रशिक्षण देणे.
- युवकांची Employability वाढवणे.
- बेरोजगारी कमी करण्यास मदत करणे.
- बाजारपेठेच्या गरजेनुसार कौशल्ये विकसित करणे.
- युवकांना रोजगाराच्या संधींशी जोडणे.
- शाळा सोडलेल्या युवकांसाठी कौशल्य विकासाच्या संधी निर्माण करणे.
- पारंपरिक कौशल्यांचे आधुनिकीकरण करणे.
- स्वयंरोजगाराला प्रोत्साहन देणे.
- अल्पसंख्याक युवकांचे आर्थिक सक्षमीकरण करणे.
- युवकांना देशाच्या मुख्य आर्थिक प्रवाहाशी जोडणे.
अधिकृत योजनेच्या दस्तऐवजात अल्पसंख्याक युवकांची employability सुधारण्याबरोबरच त्यांना placement देणे आणि चांगल्या उपजीविकेच्या संधी निर्माण करणे ही उद्दिष्टे नमूद आहेत.
सीखो और कमाओ योजना कोणासाठी होती?
ही योजना मुख्यतः अल्पसंख्याक समाजातील युवकांसाठी होती.
केंद्र सरकारच्या अधिसूचित अल्पसंख्याक समुदायांमध्ये:
- मुस्लिम
- ख्रिश्चन
- शीख
- बौद्ध
- जैन
- पारशी
यांचा समावेश होतो. PM VIKASच्या सध्याच्या पात्रता निकषांमध्येही हे सहा समुदाय नमूद आहेत.
सीखो और कमाओ योजनेत कोणते प्रशिक्षण दिले जात होते?
योजनेचा मुख्य भर Market-Oriented Skill Training वर होता.
प्रशिक्षणामध्ये रोजगाराच्या बाजारपेठेत मागणी असलेल्या विविध क्षेत्रांचा समावेश होऊ शकतो.
उदाहरणार्थ:
- Manufacturing
- Services
- Tourism
- Hospitality
- Food Processing
- Agriculture आणि Allied Activities
- Handicrafts
- Handlooms
- विविध तांत्रिक आणि सेवा क्षेत्रे
सध्याच्या PM VIKASच्या Non-Traditional Skilling Componentमध्ये याच प्रकारच्या आधुनिक आणि रोजगाराभिमुख क्षेत्रांचा समावेश आहे.
सीखो और कमाओ योजना – NSQF प्रशिक्षण
सीखो और कमाओमध्ये कौशल्य प्रशिक्षणाला राष्ट्रीय कौशल्य पात्रता आराखडा म्हणजेच NSQF (National Skills Qualifications Framework) शी जोडण्यावर भर देण्यात आला होता.
सध्याच्या PM VIKAS Non-Traditional Skilling Componentमध्ये देखील NSQF-compliant job roles मध्ये प्रशिक्षण देण्याचे उद्दिष्ट आहे.
यामुळे प्रशिक्षण पूर्ण करणाऱ्या युवकांकडे उद्योगाच्या गरजांशी संबंधित कौशल्ये असावीत हा प्रयत्न केला जातो.
सीखो और कमाओ योजना – रोजगाराशी जोडणी
या योजनेचे वैशिष्ट्य म्हणजे केवळ प्रशिक्षण देण्याऐवजी रोजगाराशी जोडणी करण्यावर भर.
सध्याच्या PM VIKASच्या Non-Traditional Skilling Componentमध्ये प्रशिक्षित लाभार्थ्यांपैकी किमान 75% जणांना कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपातील रोजगार—वेतन रोजगार, स्वयंरोजगार किंवा apprenticeship—शी जोडण्याचे लक्ष्य आहे. त्यापैकी किमान 50% जणांना organized sectorमध्ये placement देण्याचे लक्ष्य नमूद आहे.
सीखो और कमाओ योजना – Soft Skills
आजच्या रोजगार बाजारपेठेत केवळ Technical Skill पुरेसे नसते. त्यामुळे प्रशिक्षणामध्ये Soft Skillsलाही महत्त्व दिले जाते.
यामध्ये:
- Communication Skills
- Digital Literacy
- Financial Literacy
- English Language
- Personality Development
- Workplace Communication
यांसारख्या कौशल्यांचा समावेश होऊ शकतो. PM VIKASच्या सध्याच्या Non-Traditional Skilling Componentमध्येही अशा Soft Skillsचा उल्लेख आहे.
सीखो और कमाओ योजना – महिलांसाठी संधी
कौशल्य विकासाच्या कार्यक्रमांमध्ये महिलांच्या सहभागालाही महत्त्व देण्यात आले आहे.
PM VIKASच्या सध्याच्या पात्रता निकषांनुसार Traditional Training आणि Non-Traditional Skillingमध्ये किमान 33% जागा महिलांसाठी राखीव ठेवण्याची तरतूद आहे. तसेच दिव्यांग व्यक्तींसाठी 3% जागांचे आरक्षण नमूद आहे.
सीखो और कमाओ योजना – फायदे
1. कौशल्य विकास
युवकांना रोजगारासाठी आवश्यक कौशल्ये विकसित करण्याची संधी मिळते.
2. रोजगाराची संधी
प्रशिक्षणानंतर रोजगाराशी जोडण्यावर भर दिला जातो.
3. स्वयंरोजगार
काही क्षेत्रांमध्ये कौशल्याच्या आधारे स्वयंरोजगाराची संधी उपलब्ध होऊ शकते.
4. आधुनिक कौशल्ये
Manufacturing आणि Servicesसारख्या आधुनिक क्षेत्रातील कौशल्य प्रशिक्षणावर भर दिला जातो.
5. Soft Skills
Communication, Digital आणि Financial Literacy यांसारखी कौशल्ये विकसित करण्यास मदत.
6. आर्थिक सक्षमीकरण
रोजगार आणि स्वयंरोजगारामुळे युवकांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होण्यास मदत.
7. उद्योगाशी जोडणी
प्रशिक्षण बाजारपेठेच्या गरजांनुसार तयार करण्याचा प्रयत्न केला जातो.
8. मुख्य प्रवाहात सहभाग
अल्पसंख्याक युवकांना रोजगार आणि आर्थिक विकासाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यास मदत.
सीखो और कमाओ योजना – पात्रता
मूळ सीखो और कमाओ योजनेची पात्रता तिच्या संबंधित कालावधीतील मार्गदर्शक सूचनांनुसार होती.
सध्याच्या PM VIKASच्या Non-Traditional Skilling Componentसाठी:
- अर्जदार भारतीय नागरिक असावा.
- केंद्र सरकारने अधिसूचित अल्पसंख्याक समुदायातील असावा.
- Aadhaar Card असणे आवश्यक आहे.
- Aadhaar-linked Bank Account आवश्यक आहे.
- प्राधान्याने EWS श्रेणीतील लाभार्थ्यांना लक्ष्य केले जाते.
- Skilling Componentसाठी सामान्यतः 14 ते 45 वर्षे वयोगटाला लक्ष्य केले जाते.
- संबंधित Job Roleसाठी NSQFनुसार आवश्यक शैक्षणिक/अनुभव पात्रता पूर्ण करणे आवश्यक असते.
सीखो और कमाओ योजना – आवश्यक कागदपत्रे
सध्याच्या PM VIKASच्या संबंधित कौशल्य घटकासाठी सामान्यतः:
- आधार कार्ड
- आधारशी लिंक केलेले बँक खाते
- मोबाईल नंबर
- अल्पसंख्याक समुदायाची संबंधित माहिती
- शैक्षणिक प्रमाणपत्र
- अनुभव प्रमाणपत्र, लागू असल्यास
- पत्त्याचा पुरावा
- पासपोर्ट आकाराचा फोटो
यांची आवश्यकता असू शकते.
टीप: निवडलेल्या Job Roleनुसार अतिरिक्त कागदपत्रे लागू शकतात.
सीखो और कमाओ योजना – अर्ज प्रक्रिया
महत्त्वाचे: सीखो और कमाओची स्वतंत्र योजना PM VIKASमध्ये समाविष्ट करण्यात आली आहे. त्यामुळे सध्याच्या लाभासाठी PM VIKASच्या अधिकृत Portalवरील प्रक्रिया तपासणे आवश्यक आहे.
सामान्य Online प्रक्रिया
Step
1: PM VIKASच्या अधिकृत Portalवर जा.
Step
2: Candidate New Applicant Registration पर्याय निवडा.
Step
3: आवश्यक वैयक्तिक माहिती भरा.
Step 4: Aadhaar आणि Bank Accountशी संबंधित माहिती द्या.
Step
5: उपलब्ध Skilling/Training पर्याय तपासा.
Step
6: आपल्या पात्रतेनुसार Job Role निवडा.
Step
7: आवश्यक कागदपत्रे सादर करा.
Step
8: अर्ज/Registration पूर्ण करा.
Step
9: संबंधित Training Partner किंवा Implementing Agencyकडून पडताळणी होऊ शकते.
Step
10: पात्र लाभार्थ्यांना संबंधित प्रशिक्षणासाठी निवडले जाऊ शकते.
PM VIKASच्या अधिकृत Portalवर Candidate New Applicant Registrationची सुविधा उपलब्ध आहे.
सीखो और कमाओ योजना – PM VIKASमधील स्थान
केंद्र सरकारने अल्पसंख्याक कार्य मंत्रालयाच्या पाच पूर्वीच्या योजनांचे एकत्रीकरण करून प्रधानमंत्री विरासत का संवर्धन (PM VIKAS) ही एकात्मिक योजना तयार केली आहे.
या पाच योजनांमध्ये:
- Seekho aur Kamao
- USTTAD
- Hamari Dharohar
- Nai Roshni
- Nai Manzil
यांचा समावेश करण्यात आला आहे.
त्यामुळे:
Seekho aur Kamao → PM VIKAS → Non-Traditional Skilling Sub-component
असे सध्याचे स्वरूप समजणे योग्य आहे.
PM VIKASमध्ये Non-Traditional Skilling
या घटकाचा उद्देश अल्पसंख्याक युवकांना NSQF-compliant job rolesमध्ये आधुनिक कौशल्य प्रशिक्षण देणे आणि रोजगाराशी जोडणी करणे हा आहे.
प्रशिक्षणामध्ये:
- आधुनिक उद्योग
- Manufacturing
- Services
- Tourism
- Hospitality
- Agriculture
- Food Processing
- Handicrafts
- Handlooms
आदी क्षेत्रांचा समावेश होऊ शकतो.
सीखो और कमाओ योजना – महत्त्वाची माहिती
| घटक | माहिती |
|---|---|
| योजनेचे नाव | सीखो और कमाओ योजना |
| English Name | Seekho aur Kamao |
| अर्थ | Learn and Earn |
| संबंधित मंत्रालय | Ministry of Minority Affairs |
| मुख्य लाभार्थी | अल्पसंख्याक युवक |
| मुख्य उद्देश | कौशल्य विकास व रोजगार |
| प्रशिक्षणाचा प्रकार | रोजगाराभिमुख Skill Training |
| NSQF | होय, संबंधित Job Rolesनुसार |
| प्रमुख क्षेत्रे | Manufacturing, Services, Tourism, Hospitality इ. |
| Soft Skills | Digital/Financial Literacy, Communication इ. |
| रोजगार जोडणी | होय |
| सध्याचे स्वरूप | PM VIKASमध्ये समाविष्ट |
| PM VIKAS घटक | Non-Traditional Skilling |
| लक्ष्यित वयोगट | 14–45 वर्षे, PM VIKASच्या संबंधित घटकानुसार |
| Aadhaar | आवश्यक |
| Aadhaar-linked Bank Account | आवश्यक |
| महिलांसाठी लक्ष्य | किमान 33% जागा, संबंधित Skilling घटकात |
वरील सध्याचे पात्रता आणि Skilling संदर्भातील मुद्दे PM VIKASच्या अधिकृत माहितीनुसार आहेत.
सीखो और कमाओ योजना – 20 FAQ
1. सीखो और कमाओ योजना म्हणजे काय?
अल्पसंख्याक युवकांना कौशल्य प्रशिक्षण देऊन रोजगार आणि चांगल्या उपजीविकेच्या संधी उपलब्ध करून देण्याच्या उद्देशाने सुरू करण्यात आलेली योजना म्हणजे सीखो और कमाओ.
2. सीखो और कमाओ योजनेचा अर्थ काय?
Seekho aur Kamao म्हणजेच Learn and Earn, अर्थात कौशल्य शिका आणि त्याचा उपयोग करून रोजगार/उत्पन्नाची संधी मिळवा.
3. सीखो और कमाओ योजना कोणासाठी होती?
ही योजना मुख्यतः अल्पसंख्याक समाजातील युवकांसाठी होती.
4. या योजनेचा मुख्य उद्देश काय होता?
युवकांची रोजगारक्षमता वाढवणे, कौशल्य प्रशिक्षण देणे आणि त्यांना रोजगाराशी जोडणे हा मुख्य उद्देश होता.
5. सीखो और कमाओमध्ये कोणते प्रशिक्षण दिले जाते?
बाजारपेठेच्या मागणीनुसार विविध आधुनिक आणि रोजगाराभिमुख Job Rolesमध्ये प्रशिक्षण दिले जाते.
6. NSQF म्हणजे काय?
NSQF म्हणजे National Skills Qualifications Framework. कौशल्य प्रशिक्षण आणि पात्रता यांना राष्ट्रीय स्तरावरील चौकटीशी जोडण्यासाठी याचा उपयोग केला जातो.
7. सीखो और कमाओमध्ये नोकरी मिळते का?
ही थेट सरकारी नोकरी देणारी योजना नाही. मात्र प्रशिक्षणानंतर रोजगाराशी जोडणी आणि Placementवर भर देण्यात येतो.
8. स्वयंरोजगाराची संधी मिळू शकते का?
होय. संबंधित कौशल्याच्या आधारे स्वयंरोजगार किंवा Entrepreneurshipची संधी उपलब्ध होऊ शकते.
9. महिलांसाठी या योजनेत संधी आहेत का?
होय. PM VIKASच्या Non-Traditional Skillingमध्ये किमान 33% लक्ष्य महिलांसाठी ठेवण्याची तरतूद आहे.
10. सीखो और कमाओ योजना अजून स्वतंत्रपणे सुरू आहे का?
नाही. तिच्या उद्दिष्टांचा समावेश PM VIKASच्या Non-Traditional Skilling Sub-componentमध्ये करण्यात आला आहे.
11. PM VIKASमध्ये सीखो और कमाओचा कोणता घटक आहे?
Non-Traditional Skilling Sub-component हा सीखो और कमाओचा पूर्वीचा घटक म्हणून नमूद करण्यात आला आहे.
12. PM VIKASच्या Skilling Componentसाठी वय किती आहे?
सध्याच्या पात्रता निकषांनुसार Traditional Training आणि Non-Traditional Skillingसाठी प्राधान्याने 14 ते 45 वर्षे वयोगटाला लक्ष्य केले जाते.
13. कोणते अल्पसंख्याक समुदाय पात्र आहेत?
मुस्लिम, ख्रिश्चन, शीख, बौद्ध, जैन आणि पारशी हे केंद्र सरकारने अधिसूचित केलेले अल्पसंख्याक समुदाय पात्र आहेत.
14. Aadhaar आवश्यक आहे का?
होय. PM VIKASच्या पात्रता निकषांनुसार Aadhaar Card आणि Aadhaar-linked Bank Account आवश्यक आहे.
15. Digital Literacyचे प्रशिक्षण मिळते का?
संबंधित Skilling कार्यक्रमात Digital Literacy, Financial Literacy आणि Communicationसारख्या Soft Skillsचा समावेश होऊ शकतो.
16. कोणत्या क्षेत्रात कौशल्य प्रशिक्षण मिळू शकते?
Manufacturing, Services, Tourism, Hospitality, Agriculture, Food Processing, Handicrafts आणि Handlooms यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये प्रशिक्षण उपलब्ध होऊ शकते.
17. प्रशिक्षणानंतर Placement मिळते का?
PM VIKASच्या Non-Traditional Skillingमध्ये प्रशिक्षित लाभार्थ्यांना रोजगाराशी जोडण्याचे लक्ष्य आहे.
18. दिव्यांग व्यक्तींसाठी तरतूद आहे का?
होय. PM VIKASच्या संबंधित घटकांमध्ये 3% जागा PwDsसाठी राखीव ठेवण्याची तरतूद आहे.
19. सीखो और कमाओ योजनेचा सर्वात मोठा फायदा कोणता?
कौशल्य प्रशिक्षणासोबत रोजगाराच्या संधींशी जोडणी करून युवकांची रोजगारक्षमता आणि आर्थिक सक्षमता वाढवणे हा सर्वात महत्त्वाचा फायदा आहे.
20. सीखो और कमाओ/PM VIKASची माहिती कुठे मिळेल?
सध्याची माहिती PM VIKASच्या अधिकृत Portalवर तपासता येते. तेथे Candidate Registration आणि Skilling Componentची माहिती उपलब्ध आहे.
महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links
| Free Online Classes Website | Click Here |
| Free Online Classes App | Click Here |
| Join WhatsApp Group | Click Here |
| Join Telegram Channel | Click Here |
| Join You tube Channel | Click Here |
| Follow Instagram Channel | Click Here |
| Follow Facebook Page | Click Here |
| Join Latest Jobs Updates | Click Here |
RELATED
