जिल्हा परिषद आरोग्य सेवक भरती 2027: पुरुष व महिला रिक्त पदे, अभ्यासक्रम संपूर्ण माहिती

जिल्हा परिषदेच्या आरोग्य विभागात सर्वाधिक संधी असलेली पदे म्हणजे आरोग्य सेवक (पुरुष) आणि आरोग्य सेवक (महिला). या पोस्टमध्ये दोन्ही पदांची रिक्त पदांची स्थिती, परीक्षा पद्धत, वेगवेगळा तांत्रिक अभ्यासक्रम आणि तयारीची दिशा सविस्तर दिली आहे. ग्रामविकास विभागाच्या शासन परिपत्रकानुसार जिल्हा परिषदेतील गट-क संवर्गासाठी सरळसेवा भरतीची प्रश्नपत्रिका आणि अभ्यासक्रम निश्चित केला आहे. त्यात आरोग्य सेवक (पुरुष) आणि आरोग्य सेवक (महिला) ही दोन्ही पदे स्वतंत्रपणे आहेत. परीक्षेचा आराखडा सारखा असला तरी तांत्रिक अभ्यासक्रम दोघांसाठी वेगळा आहे. हा या पोस्टचा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा आहे.

जिल्हा परिषद आरोग्य सेवक भरती
arogya-paryavekshak-bharti-2026-abhyaskram

आरोग्य सेवक भरती: थोडक्यात माहिती

तपशीलआरोग्य सेवक (पुरुष)आरोग्य सेवक (महिला)
संवर्गगट-क (जिल्हा परिषद)गट-क (जिल्हा परिषद)
भरती प्रकारसरळसेवासरळसेवा
परीक्षा पद्धतऑनलाईन स्पर्धा परीक्षाऑनलाईन स्पर्धा परीक्षा
एकूण प्रश्न / गुण100 / 200100 / 200
वेळ120 मिनिटे120 मिनिटे
परीक्षेचा दर्जासर्व SSC दर्जाची परीक्षा व आरोग्य सेवाविषयक प्रश्नसर्व SSC दर्जाची परीक्षा व आरोग्य सेवाविषयक प्रश्न
तांत्रिक अभ्यासक्रमSSC दर्जाचे विज्ञानसमुदाय आरोग्य शुश्रूषा, प्रसूती, बाल आरोग्य इ.

आरोग्य सेवक रिक्त पदे 2026

जिल्हा परिषदांच्या 1 ऑक्टोबर 2026 अखेरच्या माहितीनुसार, राज्यभरातील स्थिती अशी आहे. दोन्ही पदांमधील फरक मोठा आहे.

राज्यस्तरीय आकडेवारी (अंदाजे)

पदमंजूर पदेभरलेली पदेरिक्त पदे
आरोग्य सेवक (पुरुष)सुमारे 8,264सुमारे 7,636सुमारे 629
आरोग्य सेवक (महिला)सुमारे 17,262सुमारे 8,567सुमारे 8,695

महत्त्वाचे निरीक्षण:

  • महिला पदांमध्ये मंजूर पदांपैकी जवळपास निम्मी पदे रिक्त आहेत.
  • पुरुष पदांमध्ये रिक्त पदांचे प्रमाण सुमारे 7-8% इतकेच आहे.
  • म्हणजेच आरोग्य सेवक (महिला) या पदासाठी संधी तुलनेने खूप जास्त आहे.
  • अनेक जिल्ह्यांमध्ये पुरुष पदांवर भरलेली पदे मंजूर पदांपेक्षा जास्त दिसतात (उदा. कोल्हापूर, धाराशिव, लातूर, नांदेड), म्हणजे तिथे नव्याने रिक्त पदे फारशी नाहीत.

आरोग्य सेवक (महिला): सर्वाधिक रिक्त पदे असलेले जिल्हे (अंदाजे)

जिल्हामंजूरभरलेलीरिक्त
पुणे973405568
अहिल्यानगर1007542465
जळगाव682219463
पालघर653193460
नाशिक1069658411
रायगड527174353
सांगली595263332
सोलापूर703390313
सातारा723418305
चंद्रपूर499209290
लातूर406121285
गडचिरोली448171277
यवतमाळ560287273
रत्नागिरी483222261

आरोग्य सेवक (पुरुष): रिक्त पदे असलेले प्रमुख जिल्हे (अंदाजे)

जिल्हामंजूरभरलेलीरिक्त
जळगाव495352143
नाशिक59249993
चंद्रपूर28019486
पालघर27320073
सातारा25419361
गडचिरोली26921257
सोलापूर45840751
अमरावती20916247
हिंगोली1349341
रायगड25221240

⚠️ महत्त्वाची सूचना: ही आकडेवारी रिक्त पदांच्या माहितीवर आधारित आहे, अंतिम जाहिरातीतील पदसंख्या नाही. आरक्षण, मंजुरी आणि पदोन्नतीनंतर प्रत्यक्ष जाहिरातीतील संख्या बदलू शकते. आपल्या जिल्ह्याचे अचूक आकडे संबंधित जिल्हा परिषदेच्या जाहिरातीतूनच खात्री करा.

आरोग्य सेवक परीक्षा पद्धत (Exam Pattern)

दोन्ही पदांसाठी विषयनिहाय गुणविभागणी सारखीच आहे:

विषयप्रश्नगुणमाध्यम
मराठी1530मराठी
इंग्रजी1530इंग्रजी
सामान्य ज्ञान1530मराठी व इंग्रजी
बुद्धिमापन व गणित1530मराठी व इंग्रजी
तांत्रिक प्रश्न4080मराठी व इंग्रजी
एकूण100200

काही महत्त्वाचे मुद्दे:

  • तांत्रिक विषयाला 80 गुण (40%) आहेत. म्हणजे एकूण गुणांपैकी जवळपास निम्मे गुण याच विभागातून येतात.
  • मराठी, इंग्रजी, सामान्य ज्ञान आणि बुद्धिमापन हे चारही विषय SSC (दहावी) दर्जाचे आहेत. त्यामुळे ते तुलनेने सोपे असतात.
  • वेळेचे गणित: 100 प्रश्नांसाठी 120 मिनिटे, म्हणजे प्रत्येक प्रश्नाला सरासरी 1 मिनिट 12 सेकंद.

आरोग्य सेवक अभ्यासक्रम (Syllabus)

भाग 1: दोन्ही पदांसाठी समान विषय (SSC दर्जा, 120 गुण)

मराठी (दहावी, 30 गुण)

  • सर्वसाधारण शब्दसंग्रह
  • वाक्यरचना
  • व्याकरण
  • म्हणी व वाक्प्रचार: अर्थ आणि उपयोग
  • उताऱ्यावरील प्रश्न

इंग्रजी (दहावी, 30 गुण)

  • General Vocabulary
  • Sentence Structure
  • Grammar
  • Idioms & Phrases: their meaning and use
  • Comprehension

बौद्धिक चाचणी (दहावी, 30 गुण)

  • सामान्य बुद्धिमापन व आकलन
  • तर्क आधारित प्रश्न
  • अंकगणित आधारित प्रश्न

सामान्य ज्ञान (दहावी, 30 गुण)

  • आधुनिक भारताचा इतिहास
  • भारताचा व महाराष्ट्राचा भूगोल
  • भारतीय अर्थव्यवस्था
  • ग्रामप्रशासन, जिल्हा प्रशासन, राज्य प्रशासन: रचना, संघटन, कार्ये
  • महाराष्ट्रातील समाजसुधारक
  • चालू घडामोडी
  • भारताचे शेजारील राष्ट्रांशी संबंध
  • कृषी आणि ग्रामीण विकास
  • संबंधित जिल्ह्याचा भूगोल, सामाजिक इतिहास, हवामान इत्यादी स्थानिक बाबी

भाग 2: तांत्रिक अभ्यासक्रम (80 गुण), पुरुष आणि महिला यांच्यासाठी वेगळा

🔹 आरोग्य सेवक (पुरुष): तांत्रिक अभ्यासक्रम (SSC दर्जा)

इथे प्रश्न दहावीच्या विज्ञानाच्या पातळीचे असतात. विषय असे:

  • Gravitation (गुरुत्वाकर्षण)
  • Periodic classification of elements (मूलद्रव्यांचे आवर्त वर्गीकरण)
  • Chemical reactions and equations (रासायनिक अभिक्रिया व समीकरणे)
  • Effect of electric current (विद्युतप्रवाहाचे परिणाम)
  • Heat (उष्णता)
  • Refraction of light (प्रकाशाचे अपवर्तन)
  • Carbon compounds (कार्बनी संयुगे)
  • Space mission (अंतराळ मोहिमा)
  • Lenses (भिंगे)
  • Heredity and evolution (आनुवंशिकता व उत्क्रांती)
  • Life processes (सजीवांतील जीवन प्रक्रिया)
  • Environmental management (पर्यावरण व्यवस्थापन)
  • Animal classification (प्राण्यांचे वर्गीकरण)
  • Introduction to microbiology (सूक्ष्मजीवशास्त्र परिचय)
  • Cellular biology (पेशी जीवशास्त्र)
  • Disaster management (आपत्ती व्यवस्थापन)
🔹 आरोग्य सेवक (महिला): तांत्रिक अभ्यासक्रम

इथे अभ्यासक्रम पूर्णपणे आरोग्य आणि शुश्रूषा (नर्सिंग) विषयांवर आधारित आहे:

  • Community Health Nursing (समुदाय आरोग्य शुश्रूषा)
  • Health Promotion (आरोग्य शिक्षण व संवर्धन)
  • Nutrition (पोषण आहार)
  • Mental Health (मानसिक आरोग्य)
  • Sanitation (स्वच्छता व व्यवस्थापन)
  • Human Body (मानवी शरीर)
  • Primary Health Care (प्राथमिक आरोग्य केंद्र सेवा)
  • Infection (जंतूसंसर्ग)
  • Immunization (लसीकरण)
  • Communicable diseases (साथीचे आजार)
  • Non Communicable Diseases (असंसर्गिक आजार)
  • Community Health Problem (समुदाय आरोग्यविषयक बाबी)
  • Primary Health Management (प्राथमिक आरोग्य व्यवस्थापन)
  • First aid and Referral (प्रथमोपचार व संदर्भसेवा)
  • Child Health Nursing (बाल आरोग्य शुश्रूषा)
  • Midwifery (प्रसविका व प्रसूतीसंबंधित नियोजन)
  • Health Center Management (आरोग्य केंद्र व्यवस्थापन)

पुरुष विरुद्ध महिला: अभ्यासक्रमातील मुख्य फरक

मुद्दाआरोग्य सेवक (पुरुष)आरोग्य सेवक (महिला)
तांत्रिक विषयाचे स्वरूपशालेय विज्ञान (भौतिक, रसायन, जीवशास्त्र)नर्सिंग व सार्वजनिक आरोग्य
अभ्यासाची पद्धतNCERT / दहावी बालभारती विज्ञानANM/GNM स्तरावरील पुस्तके, आरोग्य कार्यक्रम
स्पर्धेचे स्वरूपरिक्त पदे कमी, स्पर्धा जास्तरिक्त पदे जास्त, संधी जास्त

तयारी कशी करावी? (Preparation Tips)

दोन्ही पदांसाठी सामान्य टिप्स

  1. SSC दर्जाचे चार विषय आधी पक्के करा. मराठी, इंग्रजी, गणित-बुद्धिमापन आणि सामान्य ज्ञान मिळून 120 गुण आहेत. हे विषय सोपे असल्याने इथे जास्तीत जास्त गुण मिळवणे शक्य आहे.
  2. तांत्रिक विषयाला रोज वेळ द्या. 80 गुणांचा भाग मेरिट ठरवतो.
  3. चालू घडामोडी रोज वाचा. विशेषतः आरोग्य, कृषी आणि ग्रामीण विकासाच्या योजना.
  4. स्वतःच्या जिल्ह्याचा अभ्यास करा. भूगोल, इतिहास, हवामान आणि प्रसिद्ध स्थळे.
  5. मॉक टेस्ट सोडवा. 120 मिनिटांत 100 प्रश्न सोडवण्याचा वेग यातूनच येतो.

आरोग्य सेवक (पुरुष) साठी विशेष टिप्स

  • दहावीच्या विज्ञानाची पाठ्यपुस्तके (भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, जीवशास्त्र) सलग दोन वेळा वाचा.
  • सूत्रे, आकृत्या आणि व्याख्या यांची स्वतंत्र वही तयार करा.
  • आनुवंशिकता, जीवन प्रक्रिया आणि आपत्ती व्यवस्थापन या घटकांकडे जास्त लक्ष द्या, कारण त्यावर थेट प्रश्न विचारले जाण्याची शक्यता जास्त असते.

आरोग्य सेवक (महिला) साठी विशेष टिप्स

  • राष्ट्रीय आरोग्य कार्यक्रम (लसीकरण, माता व बाल आरोग्य, असंसर्गिक आजार) यांच्या नोंदी तक्त्यात करा.
  • लसीकरण वेळापत्रक, पोषण घटक आणि साथीच्या आजारांचे कारक जंतू पाठ करा.
  • प्रथमोपचार आणि प्रसूतीसंबंधित मूलभूत संकल्पना स्पष्टपणे समजून घ्या.
  • आरोग्य केंद्राच्या कामकाजाची रचना (उपकेंद्र, PHC, ग्रामीण रुग्णालय) लक्षात ठेवा.

8 आठवड्यांचे अभ्यास नियोजन (नमुना)

आठवडालक्ष केंद्रित करायचे विषय
1-2मराठी व इंग्रजी व्याकरण, शब्दसंग्रह; तांत्रिक विषयाची पहिली उजळणी
3-4सामान्य ज्ञान (इतिहास, भूगोल, राज्यशास्त्र); तांत्रिक विषयाचा दुसरा भाग
5बुद्धिमापन व अंकगणित सराव; चालू घडामोडी
6तांत्रिक विषयाची संपूर्ण उजळणी; विषयनिहाय चाचण्या
7पूर्ण लांबीच्या मॉक टेस्ट (दर 2 दिवसांनी)
8चुका सुधारणे, कमकुवत विषय, अंतिम उजळणी

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न 1: आरोग्य सेवक परीक्षा किती गुणांची असते?
उत्तर: दोन्ही पदांची परीक्षा 200 गुणांची असून त्यात 100 प्रश्न असतात.

प्रश्न 2: परीक्षेसाठी किती वेळ मिळतो?
उत्तर: 120 मिनिटे (2 तास).

प्रश्न 3: आरोग्य सेवक (पुरुष) आणि (महिला) यांच्या अभ्यासक्रमात फरक आहे का?
उत्तर: होय. मराठी, इंग्रजी, सामान्य ज्ञान आणि बुद्धिमापन समान आहेत, पण तांत्रिक भाग वेगळा आहे. पुरुषांसाठी SSC दर्जाचे विज्ञान, तर महिलांसाठी समुदाय आरोग्य शुश्रूषा, प्रसूती, बाल आरोग्य इत्यादी विषय आहेत.

प्रश्न 4: परीक्षेचा दर्जा कोणता असतो?
उत्तर: सर्व विषय SSC (दहावी) दर्जाचे असतात, तसेच आरोग्य सेवाविषयक प्रश्न असतात.

प्रश्न 5: तांत्रिक विषयाला किती गुण आहेत?
उत्तर: 40 प्रश्न आणि 80 गुण, म्हणजे एकूण गुणांच्या 40%.

प्रश्न 6: कोणत्या पदासाठी जास्त रिक्त पदे आहेत?
उत्तर: 1 ऑक्टोबर 2026 अखेरच्या माहितीनुसार आरोग्य सेवक (महिला) पदाची रिक्त पदे पुरुष पदांपेक्षा कितीतरी जास्त आहेत.

प्रश्न 7: सर्वाधिक रिक्त पदे कोणत्या जिल्ह्यांत आहेत?
उत्तर: महिला पदांसाठी पुणे, अहिल्यानगर, जळगाव, पालघर आणि नाशिक आघाडीवर आहेत. पुरुष पदांसाठी जळगाव, नाशिक, चंद्रपूर आणि पालघर.

निष्कर्ष

आरोग्य सेवक भरती 2026 ही दहावी पास उमेदवारांसाठी जिल्हा परिषदेत सरकारी नोकरी मिळवण्याची मोठी संधी आहे. आरोग्य सेवक (महिला) पदासाठी रिक्त पदांची संख्या खूप मोठी असल्याने तयारी करणाऱ्या महिला उमेदवारांनी ही संधी गमावू नये. आरोग्य सेवक (पुरुष) साठी पदे कमी असल्याने स्पर्धा जास्त असेल आणि इथे एकेका गुणाला महत्त्व आहे. दोन्ही गटांनी 80 गुणांच्या तांत्रिक भागावर आणि SSC दर्जाच्या चार विषयांवर नियोजनबद्ध लक्ष द्यावे.

maharashtra.gov.in

📌 अधिकृत जाहिरात, पात्रता, वयोमर्यादा आणि अर्जाची तारीख यासाठी आपल्या जिल्हा परिषदेचे संकेतस्थळ नियमित तपासा.

पोस्ट उपयोगी वाटली तर शेअर करा आणि इतर जिल्हा परिषद पदांच्या अभ्यासक्रमासाठी आमचे इतर लेख वाचा.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *