आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना (Aatmanirbhar Bharat Rojgar Yojana – ABRY) ही केंद्र सरकारने COVID-19 महामारीनंतर रोजगाराला चालना देण्यासाठी सुरू केलेली महत्त्वाची योजना होती. या योजनेचा उद्देश नवीन रोजगार निर्माण करण्यासाठी नियोक्त्यांना प्रोत्साहन देणे आणि महामारीदरम्यान रोजगार गमावलेल्या पात्र कर्मचाऱ्यांना पुन्हा औपचारिक रोजगारात आणणे हा होता.

महत्त्वाचे: ही योजना आता नवीन लाभार्थी नोंदणीसाठी खुली नाही. लाभार्थी नोंदणीची अंतिम तारीख 31 मार्च 2022 होती; त्या तारखेपर्यंत नोंदणी झालेल्या पात्र लाभार्थ्यांना नियमानुसार दोन वर्षांपर्यंत लाभ मिळत होते.

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना म्हणजे काय?

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना ही कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटना (EPFO) मार्फत राबविण्यात आलेली रोजगार प्रोत्साहन योजना होती.

या योजनेअंतर्गत सरकारने पात्र नवीन कर्मचाऱ्यांच्या EPF योगदानाचा काही किंवा संपूर्ण भाग ठरावीक कालावधीसाठी भरला. त्यामुळे नियोक्त्यांवरील रोजगाराचा आर्थिक भार कमी झाला आणि कंपन्यांना नवीन कर्मचारी नियुक्त करण्यासाठी प्रोत्साहन मिळाले.

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना कधी सुरू झाली?

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना 1 ऑक्टोबर 2020 रोजी सुरू करण्यात आली.

ही योजना आत्मनिर्भर भारत पॅकेज 3.0चा एक भाग होती. COVID-19 महामारीमुळे रोजगारावर झालेला परिणाम कमी करणे आणि औपचारिक क्षेत्रातील रोजगार वाढवणे हे या योजनेचे प्रमुख उद्दिष्ट होते.

योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे होती:

1. नवीन रोजगार निर्मितीला प्रोत्साहन देणे.
2. औपचारिक क्षेत्रातील रोजगार वाढवणे.
3. COVID-19 मुळे रोजगार गमावलेल्या व्यक्तींना पुन्हा रोजगार मिळण्यास मदत करणे.
4. नियोक्त्यांचा EPF संबंधी आर्थिक भार कमी करणे.
5. नवीन कर्मचाऱ्यांना सामाजिक सुरक्षा उपलब्ध करून देणे.
6. EPFO अंतर्गत रोजगार वाढवणे.
7. MSME आणि इतर संस्थांना नवीन कर्मचारी नियुक्त करण्यासाठी प्रोत्साहन देणे.
8. रोजगार बाजाराला महामारीनंतर चालना देणे.

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजनेत किती फायदा मिळत होता?

योजनेनुसार पात्र कर्मचाऱ्यांसाठी सरकार EPF योगदानाचा भाग भरत होते.

1. 1,000 पर्यंत कर्मचारी असलेल्या आस्थापना

पात्र नवीन कर्मचाऱ्यांसाठी सरकार कर्मचारी योगदान 12% + नियोक्ता योगदान 12% = एकूण 24% वेतनाच्या मर्यादेपर्यंत EPF योगदान भरत होते.

2. 1,000 पेक्षा जास्त कर्मचारी असलेल्या आस्थापना

अशा आस्थापनांमध्ये पात्र कर्मचाऱ्यांचा 12% कर्मचारी EPF हिस्सा सरकारकडून भरला जात होता.

हा लाभ नियमानुसार दोन वर्षांपर्यंत उपलब्ध होता.

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजनेची पात्रता

योजनेतील पात्रता मुख्यतः EPFO-covered establishments आणि पात्र नवीन कर्मचाऱ्यांशी संबंधित होती.

नवीन कर्मचारी कोण?

योजनेच्या नियमांनुसार साधारणपणे:

• मासिक वेतन ₹15,000 पेक्षा कमी असलेला कर्मचारी;
• 1 ऑक्टोबर 2020 पूर्वी EPFO-registered establishmentमध्ये काम करत नसलेला;
• आणि संबंधित अटी पूर्ण करणारा कर्मचारी

योजनेसाठी पात्र होता.

COVID-19 काळात नोकरी गमावलेल्या आणि 1 मार्च 2020 ते 30 सप्टेंबर 2020 दरम्यान रोजगारातून बाहेर पडलेल्या काही पात्र EPF सदस्यांनाही या योजनेचा लाभ देण्यात आला होता.

नियोक्त्यांसाठी पात्रता

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजनेचा मोठा फायदा नियोक्त्यांना नवीन कर्मचारी नियुक्त करण्यासाठी प्रोत्साहन देणे हा होता.

योजनेपूर्वी EPFOमध्ये नोंदणीकृत असलेल्या आस्थापनांना त्यांच्या संदर्भ रोजगारसंख्येपेक्षा अधिक नवीन कर्मचारी नियुक्त करण्याची अट होती.

योजनेच्या FAQनुसार, संदर्भ आधार 50 किंवा त्यापेक्षा कमी असल्यास किमान 2 नवीन कर्मचारी, तर संदर्भ आधार 50 पेक्षा जास्त असल्यास किमान 5 नवीन कर्मचारी वाढवण्याची अट लागू होती.

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजनेचे फायदे

1. नियोक्त्यांचा आर्थिक भार कमी

सरकारकडून EPF योगदानाचा भाग भरल्यामुळे कंपन्यांना नवीन कर्मचारी नियुक्त करणे तुलनेने सोपे झाले.

2. नवीन रोजगार निर्मिती

नियोक्त्यांना अतिरिक्त कर्मचारी घेण्यासाठी प्रोत्साहन मिळाले.

3. सामाजिक सुरक्षा

EPFच्या माध्यमातून पात्र कर्मचाऱ्यांना औपचारिक सामाजिक सुरक्षा व्यवस्थेशी जोडण्यास मदत झाली.

4. COVID-19 नंतर रोजगार पुनर्स्थापना

महामारीदरम्यान नोकरी गमावलेल्या काही पात्र कर्मचाऱ्यांना पुन्हा औपचारिक रोजगारात येण्यासाठी मदत झाली.

5. औपचारिक रोजगार वाढ

EPFOशी संबंधित रोजगार वाढविणे हा या योजनेचा महत्त्वाचा परिणाम होता.

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना – महाराष्ट्रातील लाभ

महाराष्ट्रातही या योजनेअंतर्गत मोठ्या प्रमाणावर लाभार्थी होते.

PIBच्या माहितीनुसार 5 डिसेंबर 2023 पर्यंत महाराष्ट्रातील 22,447 आस्थापनांमधील 9,78,812 कर्मचाऱ्यांना ABRY अंतर्गत लाभ मिळाला होता.

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना आता सुरू आहे का?

नवीन लाभार्थ्यांसाठी ही योजना सध्या सुरू नाही.

ABRYमध्ये लाभार्थी नोंदणीची अंतिम तारीख 31 मार्च 2022 करण्यात आली होती. त्या तारखेपर्यंत नोंदणी झालेल्या पात्र लाभार्थ्यांना नियमानुसार दोन वर्षांचा लाभ मिळत होता.

म्हणून 2026 मध्ये नवीन उमेदवाराने ABRY अंतर्गत नवीन अर्ज करता येईल असे समजणे चुकीचे आहे.

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना – उपलब्धी

या योजनेअंतर्गत मोठ्या प्रमाणावर कर्मचाऱ्यांना लाभ मिळाला.

PIBनुसार 31 मार्च 2024 पर्यंत 60.49 लाख लाभार्थ्यांना ABRY अंतर्गत लाभ मिळाला होता.

तसेच 5 डिसेंबर 2023 पर्यंत 1.52 लाख आस्थापनांमधील 60.49 लाख लाभार्थ्यांना ₹10,043.02 कोटी वितरित झाल्याची माहिती सरकारने दिली होती.

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना – अर्ज प्रक्रिया

ही योजना नवीन अर्जांसाठी बंद झालेली असल्यामुळे 2026 मध्ये नवीन ABRY अर्ज करता येत नाही.

योजना कार्यरत असताना नियोक्ते आणि पात्र कर्मचारी यांची प्रक्रिया EPFOच्या माध्यमातून करण्यात आली होती.

योजना कार्यरत असतानाची सामान्य प्रक्रिया

Step

1: आस्थापना EPFOमध्ये नोंदणीकृत असणे.

Step

2: पात्र नवीन कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती करणे.

Step

3: कर्मचाऱ्याची UAN आणि EPF संबंधित माहिती EPFO प्रणालीमध्ये नोंदवणे.

Step

4: पात्रता तपासल्यानंतर ABRY लाभासाठी प्रक्रिया केली जात होती.

Step

5: सरकारकडून पात्र EPF योगदानाचा भाग जमा केला जात होता.

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना – महत्त्वाची माहिती

* PIBच्या 5 डिसेंबर 2023 च्या आकडेवारीनुसार.

आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना – 20 FAQ

1. आत्मनिर्भर भारत रोजगार योजना म्हणजे काय?

COVID-19 नंतर नवीन रोजगार निर्मितीला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि पात्र कर्मचाऱ्यांच्या EPF योगदानाला सहाय्य करण्यासाठी सुरू केलेली योजना म्हणजे ABRY.

2. ABRY चे पूर्ण रूप काय आहे?

Aatmanirbhar Bharat Rojgar Yojana असे ABRYचे पूर्ण रूप आहे.

3. ABRY योजना कधी सुरू झाली?

ही योजना 1 ऑक्टोबर 2020 रोजी सुरू झाली.

4. ABRYचा मुख्य उद्देश काय होता?

नवीन रोजगार निर्माण करणे आणि COVID-19 काळात रोजगार गमावलेल्या पात्र व्यक्तींना पुन्हा औपचारिक रोजगारात आणणे हा मुख्य उद्देश होता.

5. ABRY अंतर्गत EPFचा लाभ मिळत होता का?

होय. सरकार पात्र कर्मचाऱ्यांच्या EPF योगदानाचा नियमानुसार काही किंवा संपूर्ण भाग भरत होते.

6. ABRYमध्ये 24% योगदान म्हणजे काय?

पात्र आस्थापनांच्या विशिष्ट श्रेणीमध्ये 12% कर्मचारी हिस्सा + 12% नियोक्ता हिस्सा = 24% EPF योगदान सरकारकडून भरले जात होते.

7. ABRYसाठी ₹15,000 वेतनाची अट होती का?

होय. योजनेच्या पात्रतेमध्ये ₹15,000 पेक्षा कमी मासिक वेतन असलेल्या पात्र नवीन कर्मचाऱ्यांचा समावेश होता.

8. COVID-19मध्ये नोकरी गमावलेल्या व्यक्तींना लाभ मिळाला का?

होय. निर्धारित अटी पूर्ण करणाऱ्या COVID-19 काळात नोकरी गमावलेल्या काही EPF सदस्यांना लाभ देण्यात आला.

9. ABRYची अंतिम नोंदणी तारीख कोणती होती?

31 मार्च 2022 ही लाभार्थी नोंदणीची अंतिम तारीख होती.

10. 2026 मध्ये ABRYसाठी नवीन अर्ज करता येतो का?

नाही. नवीन लाभार्थी नोंदणीची अंतिम तारीख 31 मार्च 2022 होती.

11. ABRY कोणामार्फत राबवली गेली?

ही योजना Employees’ Provident Fund Organisation (EPFO) मार्फत राबवली गेली.

12. ABRYचा लाभ किती काळ मिळत होता?

पात्र नोंदणी झालेल्या लाभार्थ्यांना नियमानुसार दोन वर्षांपर्यंत लाभ मिळत होता.

13. ABRYचा फायदा नियोक्त्यांना कसा झाला?

सरकारने EPF योगदानाचा भाग उचलल्यामुळे नियोक्त्यांचा रोजगाराचा खर्च कमी झाला आणि नवीन कर्मचारी नियुक्त करण्यासाठी प्रोत्साहन मिळाले.

14. ABRYचा फायदा कर्मचाऱ्यांना कसा झाला?

कर्मचाऱ्यांना औपचारिक रोजगार आणि EPF/social security प्रणालीशी जोडले जाण्यास मदत झाली.

15. ABRY ही कर्ज योजना आहे का?

नाही. ही रोजगार व EPF योगदानाला प्रोत्साहन देणारी योजना होती.

16. ABRYमध्ये थेट रोख रक्कम कर्मचाऱ्यांच्या खात्यात मिळत होती का?

योजनेचा मुख्य लाभ थेट रोख हस्तांतरण नसून पात्र EPF योगदान सरकारकडून भरणे हा होता.

17. ABRYमध्ये किती लाभार्थी होते?

31 मार्च 2024 पर्यंत 60.49 लाख लाभार्थ्यांना लाभ मिळाल्याची सरकारी माहिती आहे.

18. महाराष्ट्रात ABRYचा लाभ किती लोकांना मिळाला?

5 डिसेंबर 2023 पर्यंत महाराष्ट्रातील 9,78,812 कर्मचाऱ्यांना लाभ मिळाल्याची माहिती PIBने दिली आहे.

19. ABRYचा मुख्य फायदा कोणता होता?

नियोक्त्यांचा EPF खर्च कमी करून नवीन औपचारिक रोजगार निर्मितीला चालना देणे हा प्रमुख फायदा होता.

20. ABRY योजना सध्या सक्रिय आहे का?

नवीन लाभार्थी नोंदणीसाठी ABRY सक्रिय नाही. नोंदणीची अंतिम तारीख 31 मार्च 2022होती.

महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links

RELATED