जनसुरक्षा अभियान हे भारतातील नागरिकांना सामाजिक सुरक्षा, विमा आणि आर्थिक संरक्षणाशी संबंधित सरकारी योजनांशी जोडण्याच्या उद्देशाने राबविण्यात येणाऱ्या उपक्रमांशी संबंधित आहे. विशेषतः सामान्य नागरिक, गरीब आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांना कमी खर्चात विमा व सामाजिक सुरक्षा कवच उपलब्ध करून देणे हा या अभियानाचा महत्त्वाचा उद्देश आहे

भारत सरकारच्या जनसुरक्षा अभियानाशी संबंधित प्रमुख योजना म्हणजे प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना (PMSBY), प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजना (PMJJBY) आणि अटल पेन्शन योजना (APY). या योजनांच्या माध्यमातून नागरिकांना अपघाती विमा, जीवन विमा आणि वृद्धापकाळातील पेन्शनसारख्या सामाजिक सुरक्षा सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत.

जनसुरक्षा अभियान म्हणजे काय?

जनसुरक्षा अभियान हे नागरिकांना सामाजिक सुरक्षा योजनांबाबत जागरूक करण्यासाठी आणि पात्र नागरिकांना या योजनांमध्ये सहभागी करून घेण्यासाठी राबविण्यात येणारे अभियान आहे.

9 मे 2015 रोजी भारत सरकारने सामाजिक सुरक्षा क्षेत्रातील तीन महत्त्वाच्या योजना सुरू केल्या:

1. प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना (PMSBY)
2. प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजना (PMJJBY)
3. अटल पेन्शन योजना (APY)

या योजनांचा मुख्य उद्देश समाजातील मोठ्या वर्गाला परवडणाऱ्या दरात सामाजिक सुरक्षा उपलब्ध करून देणे हा आहे.

अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे

जनसुरक्षा अभियानाची प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे आहेत:

1. नागरिकांना सामाजिक सुरक्षा कवच उपलब्ध करून देणे.
2. कमी उत्पन्न असलेल्या नागरिकांना विमा संरक्षण देणे.
3. अपघाती मृत्यू किंवा अपंगत्वाच्या परिस्थितीत आर्थिक मदत उपलब्ध करून देणे.
4. कुटुंबाला जीवन विम्याच्या माध्यमातून आर्थिक संरक्षण देणे.
5. असंघटित क्षेत्रातील नागरिकांसाठी वृद्धापकाळातील आर्थिक सुरक्षा वाढवणे.
6. नागरिकांमध्ये विमा आणि पेन्शनबाबत जागरूकता निर्माण करणे.
7. बँक खात्यांशी सामाजिक सुरक्षा योजनांचा विस्तार करणे.

जनसुरक्षा अभियानांतर्गत प्रमुख योजना

1. प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना (PMSBY)

प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना ही अपघाती विमा संरक्षण देणारी योजना आहे.

या योजनेअंतर्गत पात्र व्यक्तीला अपघाती मृत्यू किंवा अपघातामुळे झालेल्या विशिष्ट प्रकारच्या कायमस्वरूपी अपंगत्वासाठी विमा संरक्षण मिळू शकते.

PMSBY चे प्रमुख वैशिष्ट्ये

• कमी वार्षिक प्रीमियममध्ये अपघाती विमा संरक्षण.
• बँक खात्याशी संबंधित योजना.
• अपघाती मृत्यू किंवा पात्र अपंगत्वासाठी आर्थिक संरक्षण.
• पात्र व्यक्तींना सामाजिक सुरक्षा मिळण्यास मदत.

2. प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजना (PMJJBY)

प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजना ही जीवन विमा संरक्षण देणारी योजना आहे.

या योजनेत सहभागी पात्र व्यक्तीचा विमा कालावधीत कोणत्याही कारणाने मृत्यू झाल्यास, योजनेच्या नियमांनुसार नामनिर्देशित व्यक्तीला विमा रक्कम मिळते.

PMJJBY चे प्रमुख वैशिष्ट्ये

• परवडणाऱ्या प्रीमियममध्ये जीवन विमा.
• बँक खात्याशी संबंधित योजना.
• विमाधारकाच्या मृत्यूनंतर नामनिर्देशित व्यक्तीला आर्थिक संरक्षण.
• कुटुंबाच्या आर्थिक सुरक्षिततेसाठी उपयुक्त.

3. अटल पेन्शन योजना (APY)

अटल पेन्शन योजना ही मुख्यतः असंघटित क्षेत्रातील नागरिकांना वृद्धापकाळात नियमित पेन्शनची सुविधा मिळावी यासाठी सुरू करण्यात आलेली योजना आहे.

यामध्ये पात्रतेनुसार योगदान केल्यानंतर 60 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर नियमानुसार पेन्शन मिळू शकते.

APY चे प्रमुख वैशिष्ट्ये

• वृद्धापकाळातील आर्थिक सुरक्षिततेसाठी पेन्शन.
• नियमित योगदानाची सुविधा.
• असंघटित क्षेत्रातील नागरिकांसाठी विशेषतः महत्त्वपूर्ण.
• पेन्शनची रक्कम निवडलेल्या पर्यायानुसार असते.

जनसुरक्षा अभियानाचे प्रमुख फायदे

1. आर्थिक सुरक्षा

अचानक आलेल्या आर्थिक संकटाच्या काळात विमा संरक्षण कुटुंबाला आर्थिक आधार देऊ शकते.

2. कमी खर्चात विमा

जनसुरक्षा योजनांमधील काही विमा योजना तुलनेने कमी प्रीमियममध्ये उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत.

3. अपघाती संरक्षण

PMSBY अंतर्गत पात्र अपघाती मृत्यू आणि अपंगत्वासाठी विमा संरक्षण मिळू शकते.

4. जीवन विमा संरक्षण

PMJJBY मुळे विमाधारकाच्या मृत्यूनंतर कुटुंबाला आर्थिक मदत मिळण्यास मदत होते.

5. वृद्धापकाळातील पेन्शन

APY मुळे पात्र सदस्यांना वृद्धापकाळासाठी नियमित पेन्शनची तरतूद करता येते.

6. आर्थिक समावेशन

बँक खात्यांच्या माध्यमातून सामाजिक सुरक्षा योजनांपर्यंत नागरिकांना जोडण्यास मदत होते.

जनसुरक्षा अभियानासाठी पात्रता

अभियानाशी संबंधित प्रत्येक योजनेची पात्रता वेगवेगळी आहे.

PMSBY साठी

साधारणपणे 18 ते 70 वर्षे वयोगटातील पात्र बँक खातेधारक या योजनेत सहभागी होऊ शकतात.

PMJJBY साठी

साधारणपणे 18 ते 50 वर्षे वयोगटातील पात्र बँक खातेधारक या योजनेत सहभागी होऊ शकतात.

APY साठी

18 ते 40 वर्षे वयोगटातील पात्र भारतीय नागरिक अटल पेन्शन योजनेत सहभागी होऊ शकतात.

टीप: वय, बँक खाते, ऑटो-डेबिट आणि इतर अटी संबंधित योजनेच्या अधिकृत नियमांनुसार तपासाव्यात.

जनसुरक्षा अभियानासाठी आवश्यक कागदपत्रे

योजनेनुसार आवश्यक कागदपत्रांमध्ये पुढील माहितीचा समावेश असू शकतो:

• आधार कार्ड
• बँक खाते
• मोबाईल क्रमांक
• नामनिर्देशित व्यक्तीची माहिती
• जन्मतारीख/वयाचा पुरावा
• आवश्यक घोषणापत्र

विशिष्ट योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे संबंधित बँक किंवा अधिकृत संस्थेकडून तपासावीत.

जनसुरक्षा अभियानात सहभागी कसे व्हावे?

जनसुरक्षा योजनांमध्ये सहभागी होण्यासाठी संबंधित बँक शाखा, बँकिंग प्रतिनिधी किंवा अधिकृत डिजिटल माध्यम वापरता येते.

ऑनलाइन/बँकिंग प्रक्रिया

Step

1: आपल्या बँक खात्याशी संबंधित शाखा किंवा उपलब्ध डिजिटल सुविधा तपासा.

Step

2: PMSBY, PMJJBY किंवा APY पैकी आवश्यक योजना निवडा.

Step

3: पात्रता आणि अटी तपासा.

Step

4: आवश्यक अर्ज/नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण करा.

Step

5: बँक खात्यातून प्रीमियम किंवा योगदानासाठी आवश्यक ऑटो-डेबिट सुविधा सक्रिय करा.

Step

6: नोंदणी पूर्ण झाल्यानंतर संबंधित योजनेचे नियम व विमा/पेन्शन संरक्षणाची माहिती जतन करून ठेवा.

जनसुरक्षा अभियानात बँकेची भूमिका

अभियानातील प्रमुख योजनांच्या अंमलबजावणीमध्ये बँका महत्त्वाची भूमिका बजावतात. पात्र खातेदारांना योजनांची माहिती देणे, नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण करणे आणि प्रीमियम/योगदानाची रक्कम खात्यातून नियमानुसार वजा करणे यामध्ये बँकिंग व्यवस्था महत्त्वाची असते.

जनसुरक्षा अभियान आणि आर्थिक समावेशन

आर्थिक समावेशन म्हणजे समाजातील सर्व घटकांना बँकिंग, विमा, पेन्शन आणि इतर आर्थिक सेवांशी जोडणे.

जनसुरक्षा अभियान या दृष्टिकोनातून महत्त्वाचे आहे. कारण कमी उत्पन्न असलेल्या आणि असंघटित क्षेत्रातील नागरिकांनाही विमा व पेन्शनसारख्या सामाजिक सुरक्षा सुविधांशी जोडण्याचा प्रयत्न या योजनांद्वारे केला जातो.

जनसुरक्षा अभियानाचे महत्त्व

आजच्या काळात अपघात, मृत्यू किंवा वृद्धापकाळ यांसारख्या परिस्थितींमध्ये कुटुंबाला आर्थिक अडचणींचा सामना करावा लागू शकतो. त्यामुळे सामान्य नागरिकांकडे मूलभूत सामाजिक सुरक्षा असणे आवश्यक आहे.

जनसुरक्षा अभियान आणि त्यातील विविध योजनांमुळे नागरिकांना कमी खर्चात विमा संरक्षण आणि दीर्घकालीन आर्थिक सुरक्षिततेची संधी मिळते.

महत्त्वाची माहिती

जनसुरक्षा अभियान – 20 वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

1. जनसुरक्षा अभियान म्हणजे काय?

नागरिकांना विमा आणि पेन्शनसारख्या सामाजिक सुरक्षा योजनांशी जोडण्यासाठी राबविण्यात आलेले अभियान म्हणजे जनसुरक्षा अभियान.

2. जनसुरक्षा अभियान कधी सुरू करण्यात आले?

जनसुरक्षा अभियानाशी संबंधित प्रमुख सामाजिक सुरक्षा योजना 9 मे 2015 रोजी सुरू करण्यात आल्या.

3. जनसुरक्षा अभियानांतर्गत कोणत्या प्रमुख योजना आहेत?

PMSBY, PMJJBY आणि APY या तीन प्रमुख सामाजिक सुरक्षा योजना आहेत.

4. PMSBY म्हणजे काय?

PMSBY म्हणजे प्रधानमंत्री सुरक्षा विमा योजना, जी अपघाती विमा संरक्षण देते.

5. PMJJBY म्हणजे काय?

PMJJBY म्हणजे प्रधानमंत्री जीवन ज्योती विमा योजना, जी जीवन विमा संरक्षण देणारी योजना आहे.

6. APY म्हणजे काय?

APY म्हणजे अटल पेन्शन योजना, जी पात्र नागरिकांना वृद्धापकाळातील पेन्शनसाठी योगदानाची सुविधा देते.

7. PMSBY मध्ये कोण सहभागी होऊ शकते?

साधारणपणे 18 ते 70 वर्षे वयोगटातील पात्र बँक खातेधारक या योजनेत सहभागी होऊ शकतात.

8. PMJJBY मध्ये कोण सहभागी होऊ शकते?

साधारणपणे 18 ते 50 वर्षे वयोगटातील पात्र बँक खातेधारक या योजनेत सहभागी होऊ शकतात.

9. APY मध्ये कोण सहभागी होऊ शकते?

साधारणपणे 18 ते 40 वर्षे वयोगटातील पात्र भारतीय नागरिक APY मध्ये सहभागी होऊ शकतात.

10. जनसुरक्षा अभियानाचा मुख्य उद्देश काय आहे?

नागरिकांना परवडणाऱ्या सामाजिक सुरक्षा, विमा आणि पेन्शन सुविधांशी जोडणे हा प्रमुख उद्देश आहे.

11. जनसुरक्षा अभियानाचा फायदा कोणाला होतो?

पात्र भारतीय नागरिक, विशेषतः आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल आणि असंघटित क्षेत्रातील नागरिकांना या योजनांचा फायदा होऊ शकतो.

12. जनसुरक्षा योजनांसाठी बँक खाते आवश्यक आहे का?

PMSBY आणि PMJJBY सारख्या योजनांमध्ये बँक खाते महत्त्वाचे आहे. संबंधित योजनेच्या अधिकृत अटी तपासणे आवश्यक आहे.

13. PMSBY मध्ये कोणते संरक्षण मिळते?

योजनेच्या नियमांनुसार अपघाती मृत्यू आणि विशिष्ट प्रकारच्या अपंगत्वासाठी विमा संरक्षण मिळते.

14. PMJJBY मध्ये मृत्यूनंतर काय होते?

योजनेच्या नियमांनुसार विमाधारकाच्या मृत्यूनंतर नामनिर्देशित व्यक्तीला विमा रक्कम मिळू शकते.

15. APY मध्ये पेन्शन कधी मिळते?

पात्र सदस्याला नियमानुसार 60 वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर पेन्शन मिळण्याची तरतूद आहे.

16. जनसुरक्षा अभियानामुळे आर्थिक सुरक्षा मिळते का?

होय. संबंधित योजनांच्या माध्यमातून जीवन, अपघात आणि वृद्धापकाळासाठी आर्थिक सुरक्षा उपलब्ध होण्यास मदत होते.

17. जनसुरक्षा योजनांमध्ये प्रीमियम कसा भरला जातो?

संबंधित योजनेच्या नियमानुसार बँक खात्यातून प्रीमियम किंवा योगदानाची रक्कम ऑटो-डेबिट केली जाऊ शकते.

18. जनसुरक्षा अभियान आणि आर्थिक समावेशनाचा संबंध काय आहे?

विमा, पेन्शन आणि बँकिंग सेवांशी नागरिकांना जोडल्यामुळे जनसुरक्षा अभियान आर्थिक समावेशनाला चालना देते.

19. जनसुरक्षा योजनांसाठी अर्ज कुठे करता येतो?

संबंधित बँक शाखा, बँकिंग प्रतिनिधी किंवा उपलब्ध अधिकृत डिजिटल माध्यमातून नोंदणी करता येऊ शकते.

20. जनसुरक्षा अभियानाची अधिकृत माहिती कुठे मिळेल?

PMSBY, PMJJBY आणि APY संदर्भातील अद्ययावत नियम, पात्रता आणि प्रीमियमची माहिती संबंधित भारत सरकारच्या अधिकृत पोर्टलवर किंवा सहभागी बँकेकडून तपासावी.

महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links

RELATED