वन स्टॉप सेंटर योजना (One Stop Centre Scheme) ही महिलांवरील हिंसाचाराच्या घटनांमध्ये तातडीची आणि एकत्रित मदत उपलब्ध करून देण्यासाठी केंद्र सरकारने सुरू केलेली महत्त्वाची योजना आहे. ही योजना 2015 मध्ये सुरू झाली असून सध्या मिशन शक्ती (Mission Shakti) अंतर्गत ‘संबल (Sambal)’ उपयोजनेचा भाग आहे.

वन स्टॉप सेंटर योजना अंतर्गत हिंसाचाराला बळी पडलेल्या महिलांना एकाच ठिकाणी वैद्यकीय मदत, पोलीस सहाय्य, कायदेशीर मदत, मानसशास्त्रीय समुपदेशन आणि तात्पुरता निवारा यांसारख्या सेवा उपलब्ध करून दिल्या जातात. घर, कुटुंब, सार्वजनिक ठिकाण किंवा कार्यस्थळी हिंसाचाराचा सामना करणाऱ्या महिलांना या केंद्रांद्वारे मदत मिळू शकते.

थोडक्यात

वन स्टॉप सेंटर योजना म्हणजे काय?

वन स्टॉप सेंटर योजना म्हणजे हिंसाचार किंवा अत्याचाराचा सामना करणाऱ्या महिलांना विविध प्रकारच्या आवश्यक सेवा एकाच छताखाली उपलब्ध करून देणारी व्यवस्था.

महिलेला वेगवेगळ्या कार्यालयांमध्ये मदतीसाठी जाण्याची गरज कमी व्हावी आणि तिला तातडीने योग्य संस्थेशी जोडता यावे, हा या योजनेमागील मुख्य विचार आहे.

वन स्टॉप सेंटरमध्ये वैद्यकीय, कायदेशीर, पोलीस, मानसशास्त्रीय आणि समुपदेशन सेवा तसेच तात्पुरता निवारा उपलब्ध करून देण्याची व्यवस्था आहे.

योजनेचा मुख्य उद्देश

वन स्टॉप सेंटर योजना राबवण्यामागील प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे आहेत:

• हिंसाचारग्रस्त महिलांना तातडीची मदत देणे.
• महिलांना एकाच ठिकाणी विविध सेवा उपलब्ध करून देणे.
• महिलांना वैद्यकीय उपचार मिळवून देणे.
• कायदेशीर मदत उपलब्ध करून देणे.
• पोलीस यंत्रणेशी समन्वय साधणे.
• मानसिक आधार आणि समुपदेशन उपलब्ध करून देणे.
• गरज असल्यास तात्पुरता निवारा देणे.
• महिलांना उपलब्ध सरकारी योजनांशी जोडणे.
• हिंसाचारग्रस्त महिलांचे संरक्षण व पुनर्वसन सुलभ करणे.

वन स्टॉप सेंटर योजना कोणासाठी आहे?

या केंद्रांचा मुख्य उद्देश हिंसाचार, अत्याचार किंवा संकटाचा सामना करणाऱ्या महिलांना मदत करणे हा आहे.

हिंसाचारामध्ये पुढील प्रकारांचा समावेश होऊ शकतो:

• घरगुती हिंसाचार
• शारीरिक हिंसाचार
• लैंगिक हिंसाचार
• मानसिक/भावनिक अत्याचार
• आर्थिक अत्याचार
• लैंगिक छळ
• मानवी तस्करीशी संबंधित हिंसाचार
• अॅसिड हल्ला
• इतर प्रकारचे अत्याचार

अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार वन स्टॉप सेंटरची सेवा हिंसाचाराने प्रभावित महिलांसाठी आहे. 18 वर्षांखालील मुलींना आवश्यकतेनुसार संबंधित बाल संरक्षण यंत्रणांशी समन्वय करून सेवा दिली जाते.

वन स्टॉप सेंटर योजनेअंतर्गत मिळणाऱ्या सेवा

1. वैद्यकीय मदत

हिंसाचारामुळे जखमी झालेल्या महिलेला आवश्यक वैद्यकीय मदत मिळवून देण्यासाठी केंद्राकडून सहकार्य केले जाते.

2. कायदेशीर मदत

महिलेला तिच्या कायदेशीर अधिकारांबाबत माहिती आणि आवश्यक कायदेशीर सहाय्य मिळवून देण्याची व्यवस्था आहे.

3. पोलीस सहाय्य

हिंसाचाराच्या प्रकरणात पोलीस यंत्रणेशी समन्वय साधण्यास मदत केली जाते.

4. मानसशास्त्रीय मदत

हिंसाचारामुळे निर्माण झालेल्या मानसिक तणावातून बाहेर पडण्यासाठी समुपदेशनाची सुविधा दिली जाते.

5. तात्पुरता निवारा

गरज असलेल्या महिलेला वन स्टॉप सेंटरमध्ये तात्पुरता निवारा उपलब्ध होऊ शकतो. अधिकृत FAQ नुसार OSC मधील तात्पुरता निवारा जास्तीत जास्त 5 दिवसांपर्यंत उपलब्ध असू शकतो.

6. सरकारी योजनांशी जोडणी

महिलांना आवश्यकतेनुसार इतर सरकारी योजना आणि सेवांशी जोडण्याचे कामही वन स्टॉप सेंटर करते.

वन स्टॉप सेंटर आणि मिशन शक्ती

सध्या One Stop Centres हे Mission Shakti च्या ‘Sambal’ उपयोजनेअंतर्गत येतात.

Sambal ही महिलांच्या सुरक्षा आणि संरक्षणासाठी असलेली उपयोजना आहे. त्यामध्ये:

• One Stop Centres
• Women Helpline
• Beti Bachao Beti Padhao
• Nari Adalat

यांचा समावेश आहे.

वन स्टॉप सेंटर योजनेचे फायदे

महिलांना एकाच ठिकाणी मदत

विविध प्रकारच्या सेवांसाठी वेगवेगळ्या ठिकाणी जाण्याची गरज कमी होते.

तातडीची मदत

हिंसाचाराच्या घटनेनंतर महिलेला त्वरित आवश्यक संस्थांशी जोडण्यास मदत होते.

कायदेशीर संरक्षण

महिलेला उपलब्ध कायदेशीर उपायांची माहिती मिळते.

मानसिक आधार

समुपदेशनामुळे महिलेला मानसिक आधार मिळतो.

वैद्यकीय सहाय्य

हिंसाचारामुळे झालेल्या दुखापतींसाठी वैद्यकीय मदत मिळवून देण्यात सहकार्य केले जाते.

तात्पुरता निवारा

संकटाच्या परिस्थितीत महिलेला अल्प कालावधीसाठी सुरक्षित निवारा मिळू शकतो.

वन स्टॉप सेंटर योजना – पात्रता

वन स्टॉप सेंटर ही पारंपरिक अर्थाने शिष्यवृत्ती किंवा आर्थिक अनुदान योजना नाही. त्यामुळे उत्पन्नाची विशिष्ट मर्यादा किंवा ऑनलाइन अर्जाची सामान्य पात्रता नसते.

हिंसाचाराने प्रभावित महिला किंवा संकटात असलेली महिला OSC कडे मदतीसाठी पोहोचू शकते.

18 वर्षांखालील मुलींच्या प्रकरणांमध्ये संबंधित बाल संरक्षण संस्था आणि कायद्यांनुसार आवश्यक समन्वय केला जातो.

वन स्टॉप सेंटरमध्ये मुलांना राहता येते का?

होय. अधिकृत FAQ नुसार महिलेसोबत तिची मुली कोणत्याही वयाच्या आणि मुलगे 12 वर्षांपर्यंतचे असतील तर ते OSC मध्ये तिच्यासोबत राहू शकतात.

वन स्टॉप सेंटर योजना – अर्ज कसा करावा?

ही योजना इतर शासकीय अनुदान योजनांप्रमाणे ऑनलाइन फॉर्म भरून लाभ घेण्याची योजना नाही.

महिला हिंसाचाराची शिकार असल्यास किंवा संकटात असल्यास ती:

1. जवळच्या One Stop Centre शी संपर्क करू शकते.
2. संबंधित पोलीस यंत्रणेकडून OSC कडे संदर्भित होऊ शकते.
3. Women Helpline किंवा इतर संबंधित यंत्रणेमार्फत OSC पर्यंत पोहोचू शकते.
4. आवश्यकतेनुसार वैद्यकीय, कायदेशीर आणि समुपदेशन सेवांशी जोडली जाऊ शकते.

One Stop Centre आणि Women Helpline यांच्यात समन्वयाची व्यवस्था आहे.

वन स्टॉप सेंटर योजना – आवश्यक कागदपत्रे

वन स्टॉप सेंटरकडून मदत घेण्यासाठी प्रत्येक प्रकरणात एकसारखी कागदपत्रांची यादी लागू होत नाही.

उपलब्ध असल्यास पुढील माहिती/कागदपत्रे मदतीसाठी उपयोगी ठरू शकतात:

• आधार कार्ड किंवा ओळखपत्र
• मोबाईल नंबर
• पत्त्याचा पुरावा
• वैद्यकीय कागदपत्रे
• पोलिस तक्रारीची प्रत, असल्यास
• संबंधित प्रकरणाची कागदपत्रे, असल्यास

कागदपत्रे उपलब्ध नसली तरी मदत मागण्यास विलंब करू नये.

वन स्टॉप सेंटर योजना – महिलांसाठी महत्त्वाची माहिती

वन स्टॉप सेंटरचा उद्देश महिलेला संकटाच्या काळात सुरक्षितता, मदत आणि योग्य संस्थेशी संपर्क उपलब्ध करून देणे हा आहे.

महिलेच्या प्रकरणानुसार OSC पोलीस, रुग्णालय, कायदेशीर सेवा, समुपदेशन सेवा आणि इतर संबंधित संस्थांशी समन्वय साधू शकते.

वन स्टॉप सेंटर योजना – 20 FAQ

1. वन स्टॉप सेंटर योजना काय आहे?

हिंसाचारग्रस्त महिलांना एकाच ठिकाणी विविध प्रकारच्या सेवा उपलब्ध करून देणारी केंद्र सरकारची योजना आहे.

2. वन स्टॉप सेंटर योजना कधी सुरू झाली?

ही योजना 2015 मध्ये सुरू झाली.

3. वन स्टॉप सेंटर कोणत्या मंत्रालयाशी संबंधित आहे?

ही योजना महिला व बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार यांच्याशी संबंधित आहे.

4. वन स्टॉप सेंटर सध्या कोणत्या योजनेअंतर्गत आहे?

One Stop Centre सध्या Mission Shakti च्या Sambal उपयोजनेअंतर्गत आहे.

5. वन स्टॉप सेंटरचा मुख्य उद्देश काय आहे?

हिंसाचारग्रस्त महिलांना तातडीची आणि एकत्रित मदत उपलब्ध करून देणे हा मुख्य उद्देश आहे.

6. OSC मध्ये कोणत्या सेवा मिळतात?

वैद्यकीय, कायदेशीर, पोलीस सहाय्य, मानसशास्त्रीय समुपदेशन आणि तात्पुरता निवारा यांसारख्या सेवा मिळतात.

7. घरगुती हिंसाचारग्रस्त महिलेला OSC मध्ये मदत मिळते का?

होय. घरगुती हिंसाचारासह विविध प्रकारच्या हिंसाचाराने प्रभावित महिलांना OSC मदत करते.

8. लैंगिक हिंसाचाराच्या प्रकरणात मदत मिळते का?

होय. लैंगिक हिंसाचारासह विविध प्रकारच्या हिंसाचाराच्या प्रकरणांमध्ये OSC सेवा उपलब्ध करून देते.

9. OSC मध्ये तात्पुरता निवारा मिळतो का?

होय. पात्र परिस्थितीत तात्पुरता निवारा उपलब्ध आहे. अधिकृत माहितीनुसार हा निवारा जास्तीत जास्त 5 दिवसांपर्यंत असू शकतो.

10. महिलेच्या मुलांना तिच्यासोबत राहता येते का?

होय. मुली कोणत्याही वयाच्या आणि मुलगे 12 वर्षांपर्यंत असल्यास ते आईसोबत OSC मध्ये राहू शकतात.

11. OSC मध्ये कायदेशीर मदत मिळते का?

होय. कायदेशीर सहाय्य उपलब्ध करून देण्याची व्यवस्था आहे.

12. OSC मध्ये पोलीस मदत मिळते का?

होय. पोलीस यंत्रणेशी समन्वय साधण्यास मदत केली जाते.

13. OSC मध्ये समुपदेशन मिळते का?

होय. मानसशास्त्रीय आणि counselling support ही OSC ची महत्त्वाची सेवा आहे.

14. 18 वर्षांखालील मुलींना OSC मध्ये मदत मिळते का?

होय. मात्र त्यांच्या प्रकरणात संबंधित बाल संरक्षण संस्था आणि लागू कायद्यांनुसार समन्वय केला जातो.

15. OSC मध्ये मदत घेण्यासाठी ऑनलाइन अर्ज आवश्यक आहे का?

नाही. संकटातील महिलेला संबंधित OSC कडे प्रत्यक्ष किंवा संबंधित यंत्रणेमार्फत पोहोचता येते.

16. OSC फक्त विवाहित महिलांसाठी आहे का?

नाही. सेवा हिंसाचाराने प्रभावित महिलांसाठी आहे; ती केवळ विवाहित महिलांपुरती मर्यादित नाही.

17. महिलेला हिंसाचाराच्या कोणत्या प्रकारांमध्ये मदत मिळू शकते?

शारीरिक, लैंगिक, मानसिक, भावनिक, आर्थिक आणि इतर प्रकारच्या हिंसाचाराच्या प्रकरणांमध्ये मदत मिळू शकते.

18. OSC इतर सरकारी सेवांशी जोडते का?

होय. गरजेनुसार महिलांना इतर सरकारी योजना आणि सेवांशी जोडण्याचे काम केले जाते.

19. वन स्टॉप सेंटर आणि Women Helpline यांचा संबंध आहे का?

होय. Women Helpline आणि OSC यांच्यात समन्वयाची व्यवस्था आहे.

20. वन स्टॉप सेंटर योजनेची अधिकृत माहिती कुठे मिळेल?

भारत सरकारच्या महिला व बाल विकास मंत्रालयाच्या One Stop Centre आणि Mission Shakti पोर्टलवर अधिकृत माहिती उपलब्ध आहे.

महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links

RELATED