पीएम मित्र पार्क योजना (PM MITRA Parks Scheme) ही भारत सरकारच्या वस्त्रोद्योग मंत्रालयाची महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेद्वारे कापूस/फायबरपासून धागा, कापड, प्रक्रिया, वस्त्रनिर्मिती आणि निर्यातीपर्यंतची संपूर्ण वस्त्रोद्योग मूल्यसाखळी एकाच ठिकाणी विकसित करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. यामुळे उत्पादनाचा विस्तार, लॉजिस्टिक्स खर्चात घट, गुंतवणूक आणि रोजगार वाढण्यास मदत होईल.

पीएम मित्र पार्क योजना 5F संकल्पनेवर आधारित आहे — Farm to Fibre → Fibre to Factory → Factory to Fashion → Fashion to Foreign. सध्या देशात 7 PM MITRA Parks निश्चित करण्यात आले असून त्यापैकी महाराष्ट्रातील पार्क अमरावती येथे आहे. 2026 मधील अधिकृत माहितीनुसार या 7 पार्कांसाठी ₹4,445 कोटींची तरतूद असून योजना 2027-28 पर्यंतच्या कालावधीसाठी आहे.

थोडक्यात माहिती

पीएम मित्र पार्क योजना म्हणजे काय?

पीएम मित्र पार्क योजना म्हणजे भारतात मोठ्या प्रमाणावर आधुनिक आणि एकात्मिक वस्त्रोद्योग पार्क विकसित करण्याची केंद्र सरकारची योजना.

या पार्कमध्ये वस्त्रोद्योगाशी संबंधित विविध प्रक्रिया एकाच परिसरात उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जातो. उदाहरणार्थ:

Spinning → Weaving → Processing → Dyeing → Printing → Garment Manufacturing → Accessories

यामुळे कच्च्या मालापासून तयार कपड्यापर्यंतची प्रक्रिया अधिक कार्यक्षमपणे एका परिसंस्थेत करता येऊ शकते.

पीएम मित्र पार्क योजना कधी सुरू झाली?

PM MITRA Scheme ऑक्टोबर 2021 मध्ये सुरू करण्यात आली.

ही योजना 2021-22 च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पातील घोषणेच्या अनुषंगाने विकसित करण्यात आली असून देशात 7 Mega Integrated Textile Region and Apparel Parks उभारण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले.

योजनेचा मुख्य उद्देश

पीएम मित्र पार्क योजना पुढील प्रमुख उद्दिष्टांसाठी राबवली जात आहे:

• आधुनिक वस्त्रोद्योग पायाभूत सुविधा निर्माण करणे.
• वस्त्रोद्योगाची संपूर्ण मूल्यसाखळी एका ठिकाणी आणणे.
• उत्पादनाचा विस्तार वाढवणे.
• लॉजिस्टिक्स खर्च कमी करण्यास मदत करणे.
• देशांतर्गत आणि परदेशी गुंतवणूक आकर्षित करणे.
• वस्त्रोद्योगाची जागतिक स्पर्धात्मकता वाढवणे.
• रोजगाराच्या संधी निर्माण करणे.
• भारताला जागतिक वस्त्रोद्योग उत्पादन केंद्र म्हणून विकसित करणे.
• वस्त्रोद्योगाच्या निर्यात क्षमतेला चालना देणे.

योजनेतील 5F संकल्पना

पीएम मित्र पार्क योजना ही 5F संकल्पनेवर आधारित आहे.

1. Farm to Fibre

शेतातून मिळणाऱ्या नैसर्गिक फायबरपासून पुढील प्रक्रिया सुरू होते.

2. Fibre to Factory

फायबरपासून धागा आणि वस्त्रोद्योगातील उत्पादन प्रक्रिया केली जाते.

3. Factory to Fashion

कापडावर प्रक्रिया करून कपडे आणि इतर वस्तू तयार केल्या जातात.

4. Fashion to Foreign

तयार वस्त्रांची देशांतर्गत विक्री तसेच निर्यात वाढवण्यावर भर दिला जातो.

यामुळे संपूर्ण Textile Value Chain एकत्रित करण्याचा प्रयत्न केला जातो.

भारतात पीएम मित्र पार्क किती आहेत?

भारत सरकारने 7 PM MITRA Parks साठी ठिकाणे निश्चित केली आहेत.

2026 मधील सरकारी माहितीनुसार ही 7 ठिकाणे अंतिम करण्यात आली आहेत.

महाराष्ट्रातील पीएम मित्र पार्क – अमरावती

महाराष्ट्रासाठी अमरावती येथे PM MITRA Park निश्चित करण्यात आला आहे.

अमरावती परिसरातील या पार्कमुळे महाराष्ट्राच्या वस्त्रोद्योग क्षेत्राला आधुनिक पायाभूत सुविधा, गुंतवणूक आणि रोजगाराच्या संधी मिळण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.

महाराष्ट्रातील वस्त्रोद्योगाची पारंपरिक क्षमता लक्षात घेता हा प्रकल्प राज्याच्या औद्योगिक विकासासाठी महत्त्वाचा ठरू शकतो.

पीएम मित्र पार्कमध्ये कोणत्या सुविधा असतील?

या पार्कमध्ये वस्त्रोद्योगासाठी आवश्यक Core Infrastructure आणि Support Infrastructure विकसित करण्याची योजना आहे.

Core Infrastructure

• Developed Factory Sites
• Plug & Play सुविधा
• Incubation Centre
• रस्ते
• वीज
• पाणी
• Waste Water System
• Common Processing House
• CETP
• Design Centre
• Testing Centre

Support Infrastructure

• कामगारांसाठी वसतिगृहे
• निवास सुविधा
• Logistics Park
• Warehousing
• Medical Facilities
• Training Centre
• Skill Development Facilities

यामुळे उद्योगांना उत्पादन सुरू करण्यासाठी आवश्यक पायाभूत सुविधा एकाच ठिकाणी मिळण्यास मदत होईल.

पीएम मित्र पार्क योजनेचा उद्योगांना फायदा

1. लॉजिस्टिक्स खर्च कमी

उत्पादन प्रक्रियेतील अनेक टप्पे एकाच परिसरात असल्यामुळे मालाची अनावश्यक वाहतूक कमी होऊ शकते.

2. उत्पादन वाढ

मोठ्या प्रमाणावर आधुनिक पायाभूत सुविधा उपलब्ध झाल्यामुळे उद्योगांना उत्पादनाचा विस्तार करता येऊ शकतो.

3. गुंतवणुकीला चालना

देशांतर्गत तसेच परदेशी गुंतवणूक आकर्षित करण्यास मदत होऊ शकते.

4. रोजगारनिर्मिती

वस्त्रोद्योगाच्या विविध टप्प्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर रोजगाराच्या संधी निर्माण होऊ शकतात.

5. निर्यात वाढ

जागतिक दर्जाच्या उत्पादन सुविधांमुळे भारतीय वस्त्रोद्योगाची निर्यात क्षमता वाढण्यास मदत होऊ शकते.

पीएम मित्र पार्क योजनेत किती गुंतवणूक?

सरकारने 7 PM MITRA Parks साठी ₹4,445 कोटींच्या एकूण तरतुदीला मंजुरी दिली आहे. ही योजना 2027-28 पर्यंतच्या कालावधीत राबवण्याचे नियोजन आहे.

याशिवाय मार्च 2026 मधील सरकारी माहितीनुसार, सातही पार्कमध्ये मिळून ₹63,177 कोटींची गुंतवणूक स्वारस्ये प्राप्त झाली होती.

पीएम मित्र पार्क योजनेतील सरकारी आर्थिक सहाय्य

योजनेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार:

Greenfield Park

केंद्र सरकारकडून Development Capital Support म्हणून प्रकल्प खर्चाच्या 30% पर्यंत, कमाल ₹500 कोटीपर्यंत सहाय्याची तरतूद आहे.

Brownfield Park

Brownfield Parkसाठी प्रकल्पाच्या पात्र खर्चाच्या 30% पर्यंत, कमाल ₹200 कोटीपर्यंत Development Capital Supportची तरतूद आहे.

Competitiveness Incentive Support

उद्योगांना पार्कमध्ये लवकर उत्पादन सुरू करण्यासाठी प्रत्येक पार्कसाठी ₹300 कोटीपर्यंत Competitive Incentive Supportची तरतूद आहे, योजनेतील अटी लागू राहतात.

पीएम मित्र पार्क योजनेत रोजगारनिर्मिती

पीएम मित्र पार्क योजना रोजगारनिर्मितीच्या दृष्टीनेही महत्त्वाची आहे.

सरकारी योजनेच्या मूळ अंदाजानुसार प्रत्येक पार्कमधून सुमारे:

• 1 लाख प्रत्यक्ष रोजगार
• 2 लाख अप्रत्यक्ष रोजगार

निर्माण होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली होती. म्हणजेच प्रत्येक पार्कमधून एकूण सुमारे 3 लाख प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष रोजगार निर्माण होण्याची क्षमता अपेक्षित आहे.

पीएम मित्र पार्कसाठी जमीन किती आवश्यक आहे?

PM MITRA Park स्थापन करण्यासाठी राज्य सरकारच्या प्रस्तावामध्ये किमान 1,000 एकर सलग आणि अडथळामुक्त जमीन उपलब्ध असणे हा महत्त्वाचा निकष आहे.

याशिवाय कनेक्टिव्हिटी, वीज, पाणी, बंदर/फ्रेट कॉरिडॉरशी संपर्क आणि वस्त्रोद्योगासाठी अनुकूल वातावरण यांसारख्या बाबींचाही विचार केला जातो.

पीएम मित्र पार्क योजना कोणासाठी महत्त्वाची आहे?

या योजनेचा फायदा प्रामुख्याने:

• वस्त्रोद्योग कंपन्या
• कापड उत्पादक
• सूत उत्पादक
• Garment Manufacturers
• Processing Units
• Dyeing & Printing Units
• Textile Machinery Industry
• MSME उद्योग
• निर्यातदार
• कामगार
• कौशल्य प्रशिक्षण घेणारे युवक
• स्थानिक व्यवसाय

यांना होऊ शकतो.

पीएम मित्र पार्क योजना – 20 FAQ

1. पीएम मित्र पार्क योजना म्हणजे काय?

वस्त्रोद्योगाची संपूर्ण मूल्यसाखळी एका ठिकाणी विकसित करण्यासाठीची केंद्र सरकारची एकात्मिक वस्त्रोद्योग पार्क योजना म्हणजे PM MITRA.

2. PM MITRAचे पूर्ण रूप काय आहे?

PM Mega Integrated Textile Region and Apparel Parks.

3. पीएम मित्र पार्क योजना कोणत्या मंत्रालयाची आहे?

ही योजना वस्त्रोद्योग मंत्रालयाची आहे.

4. पीएम मित्र पार्क योजना कधी सुरू झाली?

PM MITRA Scheme ऑक्टोबर 2021 मध्ये सुरू करण्यात आली.

5. भारतात किती पीएम मित्र पार्क आहेत?

सरकारने 7 PM MITRA Parksची ठिकाणे निश्चित केली आहेत.

6. महाराष्ट्रातील पीएम मित्र पार्क कुठे आहे?

महाराष्ट्रातील PM MITRA Park अमरावती येथे आहे.

7. पीएम मित्र पार्क योजनेचा मुख्य उद्देश काय आहे?

वस्त्रोद्योगाची संपूर्ण मूल्यसाखळी एका ठिकाणी आणून उत्पादन, गुंतवणूक, रोजगार आणि निर्यात वाढवणे हा मुख्य उद्देश आहे.

8. PM MITRAची 5F संकल्पना काय आहे?

Farm to Fibre, Fibre to Factory, Factory to Fashion, Fashion to Foreign ही 5F संकल्पना आहे.

9. पीएम मित्र पार्कमध्ये कोणत्या उद्योगांचा समावेश होतो?

Spinning, Weaving, Processing, Dyeing, Printing, Garment Manufacturing आणि Accessories Manufacturing यांसारख्या क्षेत्रांचा समावेश होतो.

10. पीएम मित्र पार्कसाठी किती जमीन आवश्यक आहे?

योजनेच्या निकषानुसार किमान 1,000 एकर सलग आणि अडथळामुक्त जमीन आवश्यक आहे.

11. पीएम मित्र पार्क योजनेची एकूण तरतूद किती आहे?

7 पार्कांसाठी ₹4,445 कोटी इतकी एकूण तरतूद आहे.

12. पीएम मित्र पार्कमुळे रोजगार मिळतील का?

होय. या पार्कमुळे प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष मोठ्या प्रमाणावर रोजगारनिर्मिती होण्याची अपेक्षा आहे.

13. प्रत्येक PM MITRA Parkमध्ये किती रोजगार अपेक्षित आहेत?

योजनेच्या अंदाजानुसार प्रत्येक पार्कमधून सुमारे 1 लाख प्रत्यक्ष आणि 2 लाख अप्रत्यक्ष रोजगार निर्माण होण्याची अपेक्षा आहे.

14. पीएम मित्र पार्कचा उद्योगांना काय फायदा आहे?

आधुनिक पायाभूत सुविधा, कमी लॉजिस्टिक्स खर्च, एकात्मिक उत्पादन व्यवस्था आणि गुंतवणुकीच्या संधी यांचा फायदा उद्योगांना होऊ शकतो.

15. PM MITRA Parkमध्ये Plug & Play सुविधा असतील का?

होय. योजनेमध्ये Plug & Play facilities विकसित करण्याची तरतूद आहे.

16. पीएम मित्र पार्कमुळे निर्यात वाढेल का?

आधुनिक पायाभूत सुविधा आणि एकात्मिक उत्पादन साखळीमुळे भारतीय वस्त्रोद्योगाची जागतिक स्पर्धात्मकता व निर्यात क्षमता वाढवण्यास मदत होऊ शकते.

17. PM MITRAमध्ये सरकारकडून आर्थिक सहाय्य मिळते का?

होय. योजनेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार Development Capital Support आणि Competitive Incentive Supportची तरतूद आहे.

18. पीएम मित्र पार्कमध्ये कामगारांसाठी सुविधा असतील का?

होय. Workers’ Hostels, Housing, Medical, Training आणि Skill Development यांसारख्या Support Infrastructureची तरतूद आहे.

19. पीएम मित्र पार्कमध्ये कोणत्या राज्यांची निवड झाली आहे?

महाराष्ट्र, गुजरात, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, कर्नाटक, तेलंगणा आणि तामिळनाडू या सात राज्यांची निवड झाली आहे.

20. पीएम मित्र पार्क योजनेची अधिकृत माहिती कुठे मिळेल?

अद्ययावत माहितीसाठी वस्त्रोद्योग मंत्रालयाच्या अधिकृत वेबसाइटवरील PM MITRA विभाग आणि केंद्र सरकारच्या अधिकृत प्रसिद्धीपत्रकांचा संदर्भ घ्यावा.

महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links

RELATED