प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना ही केंद्र सरकारच्या महिला व बाल विकास मंत्रालयाची महत्त्वाची मातृत्व लाभ योजना आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश गर्भवती महिला आणि स्तनदा मातांना आर्थिक सहाय्य देणे, प्रसूतीपूर्व व प्रसूतीनंतर पुरेशी विश्रांती मिळण्यास मदत करणे तसेच माता आणि बालकांचे आरोग्य व पोषण सुधारण्यास प्रोत्साहन देणे हा आहे. 9 (PMMVY) देशभरात 1 जानेवारी 2017 पासून लागू करण्यात आली.

2.0 अंतर्गत पहिल्या जिवंत अपत्यासाठी पात्र महिलेला ₹5,000 दोन हप्त्यांमध्ये दिले जातात. तसेच, दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास पात्र लाभार्थीला ₹6,000 एकरकमी दिले जातात. हा लाभ DBT द्वारे लाभार्थीच्या आधार-संलग्न बँक/पोस्ट ऑफिस खात्यात जमा केला जातो.

थोडक्यात माहिती

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना म्हणजे काय?

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना ही गर्भवती महिला आणि स्तनदा मातांसाठी केंद्र सरकारची मातृत्व लाभ योजना आहे.

गर्भधारणेदरम्यान महिलांना नियमित आरोग्य तपासणी, पोषण, औषधे आणि विश्रांतीची आवश्यकता असते. त्याचबरोबर प्रसूतीनंतर नवजात बाळाची काळजी घेण्यासाठीही अतिरिक्त खर्च होतो. त्यामुळे पात्र महिलांना आर्थिक सहाय्य देऊन आरोग्यविषयक सेवांचा वापर वाढविणे हा या योजनेचा महत्त्वाचा उद्देश आहे.

योजनेचा मुख्य उद्देश

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना पुढील प्रमुख उद्दिष्टांसाठी राबविली जाते:

• गर्भवती महिलांना आर्थिक सहाय्य देणे.
• प्रसूतीपूर्व आरोग्य तपासण्यांना प्रोत्साहन देणे.
• माता आणि बालकांचे आरोग्य सुधारण्यास मदत करणे.
• मातांना पुरेसे पोषण मिळण्यासाठी आर्थिक मदत करणे.
• प्रसूतीपूर्व व प्रसूतीनंतर विश्रांती घेण्यास मदत करणे.
• मजुरी/उत्पन्नातील काही प्रमाणात नुकसान भरून काढण्यास मदत करणे.
• संस्थात्मक आरोग्य सेवांचा वापर वाढविणे.
• बालकांच्या लसीकरणास प्रोत्साहन देणे.
• दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास कुटुंबाला आर्थिक प्रोत्साहन देणे.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना अंतर्गत किती पैसे मिळतात?

योजना अंतर्गत लाभ अपत्याच्या क्रमांकानुसार मिळतो.

पहिल्या जिवंत अपत्यासाठी – ₹5,000

पहिल्या जिवंत अपत्यासाठी पात्र महिलेला एकूण ₹5,000 मिळतात.

दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास – ₹6,000

दुसरे जिवंत अपत्य मुलगी असल्यास, पात्र महिलेला ₹6,000 एकाच हप्त्यात मिळतात.

यासाठी गर्भधारणा नोंदणी, किमान दोन ANC, बाळाची जन्मनोंदणी आणि 14 आठवड्यांपर्यंतचे पहिले लसीकरण चक्र पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना 2.0 मध्ये काय बदल झाले?

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना 2.0 अंतर्गत काही महत्त्वाचे बदल करण्यात आले आहेत.

1. दुसऱ्या मुलीसाठी ₹6,000

यापूर्वीचा लाभ पहिल्या अपत्यापुरता मर्यादित होता. आता दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास पात्र महिलेलाही ₹6,000 मिळतात.

2. हप्त्यांची संख्या कमी

पहिल्या जिवंत अपत्यासाठी लाभ दोन हप्त्यांमध्ये देण्यात येतो.

3. पतीचे आधार अनिवार्य नाही

PMMVY 2.0 मध्ये पतीचा आधार क्रमांक अनिवार्य ठेवण्यात आलेला नाही.

4. ऑनलाइन स्वयं-नोंदणी

पात्र महिला स्वतः PMMVY पोर्टलवरून अर्ज करू शकते.

5. अंगणवाडी/ASHA मार्फत अर्ज

अर्ज भरताना अंगणवाडी सेविका किंवा ASHA कार्यकर्ती मदत करू शकते.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेसाठी पात्रता

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना मुख्यतः सामाजिक आणि आर्थिकदृष्ट्या वंचित घटकांतील पात्र महिलांसाठी आहे.

खालीलपैकी कोणतीही पात्रता पूर्ण करणाऱ्या महिलांना योजनेचा लाभ मिळू शकतो:

• अनुसूचित जातीतील महिला
• अनुसूचित जमातीतील महिला
• 40% किंवा त्यापेक्षा जास्त दिव्यांगत्व असलेल्या महिला
• BPL रेशन कार्डधारक महिला
• आयुष्मान भारत PM-JAY लाभार्थी महिला
• e-Shram कार्डधारक महिला
• PM-KISAN लाभार्थी महिला शेतकरी
• MGNREGA जॉब कार्डधारक महिला
• वार्षिक कौटुंबिक उत्पन्न ₹8 लाखांपेक्षा कमी असलेल्या महिला
• गर्भवती/स्तनदा अंगणवाडी सेविका
• अंगणवाडी मदतनीस
• ASHA कार्यकर्ती
• NFSA अंतर्गत रेशन कार्डधारक महिला
• केंद्र सरकारने वेळोवेळी निश्चित केलेल्या इतर पात्र श्रेणी

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेसाठी वयोमर्यादा

अधिकृत PMMVY माहितीनुसार लाभार्थी महिलेचे वय बाळाच्या जन्माच्या वेळी 18 वर्षे 7 महिने ते 55 वर्षांपेक्षा कमी असावे.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे

अर्ज करताना सामान्यतः खालील कागदपत्रे आवश्यक असू शकतात:

1. आधार कार्ड
2. आधार-संलग्न बँक/पोस्ट ऑफिस खाते
3. मोबाईल नंबर
4. MCP/RCHI कार्ड
5. गर्भधारणेची नोंदणी माहिती
6. ANC तपासणीची माहिती
7. बाळाचा जन्म दाखला
8. बाळाच्या लसीकरणाची माहिती
9. पात्रता दर्शविणारे प्रमाणपत्र
10. रेशन कार्ड, लागू असल्यास
11. MGNREGA जॉब कार्ड, लागू असल्यास
12. e-Shram कार्ड, लागू असल्यास
13. PM-KISAN लाभार्थी तपशील, लागू असल्यास
14. BPL कार्ड, लागू असल्यास
15. उत्पन्न प्रमाणपत्र, लागू असल्यास

अधिकृत माहितीनुसार पात्रतेचा पुरावा म्हणून वरीलपैकी संबंधित कागदपत्र सादर करावे लागते.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेसाठी आधार कार्ड आवश्यक आहे का?

होय. प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना अंतर्गत लाभ घेण्यासाठी लाभार्थी महिलेचा आधार आवश्यक आहे. लाभ DBT पद्धतीने आधार-संलग्न बँक किंवा पोस्ट ऑफिस खात्यात जमा केला जातो.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेचा अर्ज कसा करावा?

PMMVY साठी ऑनलाइन अर्ज करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.

Step 1 – PMMVY पोर्टलवर जा

अधिकृत PMMVY Portal वर नागरिक लॉगिनद्वारे अर्ज करता येतो.

Step 2 – नोंदणी करा

मोबाईल नंबर आणि आवश्यक माहितीच्या मदतीने नोंदणी करा.

Step 3 – आधार माहिती द्या

लाभार्थी महिलेची आधार माहिती भरा.

Step 4 – गर्भधारणेची माहिती भरा

LMP तारीख, गर्भधारणा नोंदणी आणि ANC तपशील भरा.

Step 5 – पात्रतेचा पुरावा द्या

आपण ज्या श्रेणीमध्ये पात्र आहात त्यानुसार आवश्यक कागदपत्र अपलोड करा.

Step 6 – बँक खाते तपशील भरा

आधार-संलग्न बँक/पोस्ट ऑफिस खात्याची माहिती द्या.

Step 7 – अर्ज सबमिट करा

सर्व माहिती तपासल्यानंतर अर्ज ऑनलाइन सबमिट करा.

Step 8 – अर्जाची स्थिती तपासा

मोबाईल नंबर किंवा पोर्टलच्या माध्यमातून अर्जाची स्थिती तपासता येते.

अंगणवाडी सेविका किंवा ASHA कार्यकर्तीची भूमिका

पात्र महिलांना प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना समजावून सांगणे आणि अर्ज प्रक्रियेत मदत करणे ही अंगणवाडी सेविका व ASHA कार्यकर्त्यांची महत्त्वाची भूमिका आहे.

त्या:

• ऑनलाइन अर्ज भरू शकतात.
• आवश्यक कागदपत्रांबाबत माहिती देऊ शकतात.
• ANC आणि लसीकरणाची माहिती अद्ययावत करण्यास मदत करू शकतात.
• अर्जाची स्थिती तपासण्यास मदत करू शकतात.
• DBT साठी आधार-संलग्न खाते असल्याची खात्री करण्यास मदत करू शकतात.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना – लाभ मिळण्याच्या अटी

पहिला हप्ता – ₹3,000

पहिल्या जिवंत अपत्यासाठी पहिला हप्ता मिळविण्यासाठी:

• गर्भधारणा नोंदणी
• किमान दोन ANC तपासण्या

पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

दुसरा हप्ता – ₹2,000

दुसऱ्या हप्त्यासाठी:

• बाळाची जन्मनोंदणी
• 14 आठवड्यांपर्यंतचे पहिले लसीकरण चक्र

पूर्ण असणे आवश्यक आहे.

दुसरे अपत्य मुलगी – ₹6,000

दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास:

• गर्भधारणा नोंदणी
• किमान दोन ANC
• जन्मनोंदणी
• 14 आठवड्यांपर्यंतचे पहिले लसीकरण चक्र

पूर्ण केल्यानंतर ₹6,000 एकरकमी लाभ दिला जातो.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेचे फायदे

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना गर्भवती महिला आणि नवजात बालकांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे.

आर्थिक मदत

पात्र महिलेला गर्भधारणा आणि प्रसूतीनंतर आर्थिक सहाय्य मिळते.

पोषणासाठी मदत

मिळालेली रक्कम पौष्टिक आहार आणि आवश्यक खर्चासाठी उपयोगी ठरू शकते.

आरोग्य तपासणीला प्रोत्साहन

ANC तपासण्यांच्या अटीमुळे गर्भवती महिलांना नियमित आरोग्य तपासणी करण्यास प्रोत्साहन मिळते.

लसीकरणाला प्रोत्साहन

बाळाचे लसीकरण पूर्ण करण्यासाठी योजनेतील अट महत्त्वाची आहे.

मुलीच्या जन्माला प्रोत्साहन

दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास ₹6,000 देण्याची तरतूद मुलीच्या जन्माला सकारात्मक प्रोत्साहन देते.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना आणि जननी सुरक्षा योजना

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना आणि जननी सुरक्षा योजना या वेगवेगळ्या योजना आहेत.

PMMVY अंतर्गत पात्र महिलेला मातृत्व लाभ म्हणून आर्थिक सहाय्य दिले जाते. अधिकृत माहितीनुसार संस्थात्मक प्रसूती झाल्यास पात्र लाभार्थीला जननी सुरक्षा योजना अंतर्गत मिळणारा लाभही लागू होऊ शकतो.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेत DBT कसे होते?

अर्जाची ऑनलाइन प्रक्रिया आणि संबंधित अधिकाऱ्यांकडून मंजुरी झाल्यानंतर लाभाची रक्कम Direct Benefit Transfer (DBT) पद्धतीने लाभार्थीच्या आधार-संलग्न बँक/पोस्ट ऑफिस खात्यात जमा केली जाते.

त्यामुळे अर्ज करताना बँक खाते आणि आधारमधील माहिती अचूक असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना – महत्त्वाच्या सूचना

• अर्ज करण्यापूर्वी पात्रता तपासा.
• आधार कार्डवरील नाव आणि बँक खात्यातील नाव शक्यतो अचूक असावे.
• बँक खाते आधारशी लिंक आहे का ते तपासा.
• मोबाईल नंबर सक्रिय ठेवा.
• ANC तपासणी वेळेवर करून घ्या.
• बाळाची जन्मनोंदणी वेळेवर करा.
• बाळाचे लसीकरण वेळेवर पूर्ण करा.
• अर्जाची पावती/नोंद जतन करून ठेवा.
• OTP किंवा बँकिंग माहिती अनोळखी व्यक्तीला देऊ नका.
• अर्जासाठी अधिकृत PMMVY पोर्टल किंवा अंगणवाडी/ASHA कार्यकर्तीची मदत घ्या.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना – 20 FAQ

1. प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना काय आहे?

ही केंद्र सरकारची मातृत्व लाभ योजना असून पात्र गर्भवती आणि स्तनदा महिलांना आर्थिक सहाय्य देण्यात येते.

2. प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना कधी सुरू झाली?

ही योजना 1 जानेवारी 2017 रोजी देशभरात सुरू झाली.

3. पहिल्या अपत्यासाठी किती पैसे मिळतात?

पहिल्या जिवंत अपत्यासाठी एकूण ₹5,000 मिळतात.

4. दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास किती पैसे मिळतात?

दुसरे जिवंत अपत्य मुलगी असल्यास पात्र महिलेला ₹6,000 एकरकमी मिळतात.

5. पहिल्या अपत्यासाठी ₹5,000 किती हप्त्यांत मिळतात?

₹5,000 रक्कम दोन हप्त्यांमध्ये दिली जाते—₹3,000 आणि ₹2,000.

6. प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना कोणत्या मंत्रालयाची आहे?

ही योजना केंद्रीय महिला व बाल विकास मंत्रालयाची आहे.

7. या योजनेसाठी आधार कार्ड आवश्यक आहे का?

होय. लाभ घेण्यासाठी लाभार्थी महिलेचा आधार आवश्यक आहे.

8. बँक खाते आधारशी लिंक असणे आवश्यक आहे का?

DBT द्वारे लाभ मिळण्यासाठी आधार-संलग्न बँक/पोस्ट ऑफिस खाते आवश्यक आहे.

9. e-Shram कार्ड असलेल्या महिलेला लाभ मिळू शकतो का?

होय, e-Shram कार्डधारक महिला पात्रता निकषांपैकी एक पूर्ण करते. इतर अटीही लागू राहतात.

10. MGNREGA जॉब कार्ड असलेल्या महिलेला लाभ मिळतो का?

होय, MGNREGA Job Card हा पात्रतेच्या निकषांपैकी एक आहे.

11. PM-KISAN लाभार्थी महिला पात्र आहे का?

होय, PM-KISAN अंतर्गत लाभ घेणारी महिला पात्रता निकष पूर्ण करू शकते.

12. SC/ST महिलांना प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेचा लाभ मिळतो का?

होय, SC आणि ST महिलांचा पात्रता निकषांमध्ये समावेश आहे.

13. वार्षिक उत्पन्न ₹8 लाखांपेक्षा कमी असल्यास लाभ मिळू शकतो का?

होय, कुटुंबाचे वार्षिक निव्वळ उत्पन्न ₹8 लाखांपेक्षा कमी असणे हा पात्रतेचा एक निकष आहे.

14. अर्ज ऑनलाइन करता येतो का?

होय. पात्र महिला PMMVY पोर्टलवरून स्वयं-नोंदणी करू शकते. अंगणवाडी सेविका किंवा ASHA कार्यकर्तीही अर्ज भरण्यास मदत करू शकते.

15. पतीचा आधार कार्ड आवश्यक आहे का?

PMMVY 2.0 मध्ये पतीचा आधार अनिवार्य करण्याची अट काढून टाकण्यात आली आहे.

16. बाळाचे लसीकरण आवश्यक आहे का?

होय. पहिल्या अपत्यासाठी दुसरा हप्ता आणि दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास ₹6,000 मिळण्यासाठी 14 आठवड्यांपर्यंतचे पहिले लसीकरण चक्र पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

17. अंगणवाडी सेविका अर्ज भरू शकते का?

होय. अंगणवाडी सेविका किंवा ASHA कार्यकर्ती पात्र लाभार्थीचा ऑनलाइन अर्ज भरू शकते.

18. प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेचा लाभ कसा मिळतो?

अर्ज मंजूर झाल्यानंतर लाभाची रक्कम DBT पद्धतीने लाभार्थीच्या आधार-संलग्न बँक/पोस्ट ऑफिस खात्यात जमा केली जाते.

19. प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना महाराष्ट्रात लागू आहे का?

होय. ही केंद्र पुरस्कृत योजना असून महाराष्ट्रासह देशातील पात्र लाभार्थ्यांसाठी लागू आहे.

20. प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेची अधिकृत माहिती कुठे मिळेल?

अधिकृत PMMVY पोर्टल आणि महिला व बाल विकास मंत्रालयाच्या संकेतस्थळावर योजनेची माहिती उपलब्ध आहे.

महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links

RELATED