राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना (National Apprenticeship Promotion Scheme – NAPS) ही भारत सरकारची कौशल्य विकास आणि रोजगारक्षमतेला प्रोत्साहन देणारी महत्त्वाची योजना आहे. या योजनेद्वारे तरुणांना उद्योगांमध्ये प्रत्यक्ष कामाचे प्रशिक्षण (On-the-Job Training) मिळण्याची संधी दिली जाते.

अंतर्गत उमेदवारांना उद्योगांच्या गरजेनुसार कौशल्य विकसित करता येते. त्यामुळे प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर संबंधित क्षेत्रात रोजगार मिळण्याची शक्यता वाढण्यास मदत होते. या योजनेचा मुख्य भर अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षणाला प्रोत्साहन देणे आणि उद्योगांसाठी कुशल मनुष्यबळ तयार करणे हा आहे.

Pथोडक्यात माहिती

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना म्हणजे काय?

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना ही तरुणांना उद्योगांमध्ये प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव देण्यासाठी सुरू करण्यात आलेली योजना आहे.

केवळ पुस्तकातील किंवा वर्गातील शिक्षण घेतल्याने प्रत्येक क्षेत्रातील प्रत्यक्ष कामाचे कौशल्य मिळेलच असे नाही. त्यामुळे अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षण विद्यार्थ्यांना आणि तरुणांना प्रत्यक्ष उद्योगात काम करताना आवश्यक कौशल्य शिकण्याची संधी देते.

या प्रशिक्षणामध्ये उमेदवाराला संबंधित व्यवसाय किंवा ट्रेडनुसार Basic Training आणि On-the-Job Training मिळू शकते.

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना कधी सुरू झाली?

National Apprenticeship Promotion Scheme (NAPS) 19 ऑगस्ट 2016 रोजी सुरू करण्यात आली.

या योजनेचा उद्देश देशातील अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षणाचा विस्तार करणे आणि उद्योगांमध्ये प्रशिक्षण घेणाऱ्या उमेदवारांची संख्या वाढवणे हा आहे.

नंतर NAPSमध्ये सुधारणा करून NAPS-2 स्वरूपातही योजना पुढे नेण्यात आली.

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजनेचा मुख्य उद्देश

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना पुढील प्रमुख उद्दिष्टांसाठी राबविण्यात येते:

• तरुणांना उद्योगाभिमुख कौशल्य प्रशिक्षण देणे.
• अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षणाला प्रोत्साहन देणे.
• उमेदवारांना प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव देणे.
• उद्योगांना प्रशिक्षित मनुष्यबळ उपलब्ध करून देणे.
• रोजगारक्षमतेत वाढ करणे.
• कौशल्य विकास आणि रोजगार यांच्यातील अंतर कमी करणे.
• उद्योगांच्या गरजेनुसार कुशल कामगार तयार करणे.
• देशातील Apprenticeship Ecosystem मजबूत करणे.

अप्रेंटिसशिप म्हणजे काय?

Apprenticeship म्हणजे प्रत्यक्ष काम करताना कौशल्य शिकण्याचे प्रशिक्षण.

उदाहरणार्थ, एखाद्या उमेदवाराला Electrician क्षेत्रात करिअर करायचे असल्यास तो संबंधित उद्योगात अप्रेंटिस म्हणून प्रशिक्षण घेऊ शकतो.

यामध्ये त्याला:

शिकणे + प्रत्यक्ष काम करणे + औद्योगिक अनुभव मिळवणे

या तिन्ही गोष्टींचा फायदा होतो.

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजनेतील प्रशिक्षण

अप्रेंटिसशिपमध्ये सामान्यतः दोन प्रमुख प्रकारचे प्रशिक्षण असू शकते:

1. Basic Training

उमेदवाराला संबंधित ट्रेड किंवा व्यवसायाची मूलभूत माहिती आणि आवश्यक कौशल्ये शिकवली जातात.

2. On-the-Job Training

यानंतर उमेदवाराला प्रत्यक्ष उद्योग किंवा आस्थापनामध्ये कामाचा अनुभव दिला जातो.

यामुळे उमेदवाराला वास्तविक कामाचे वातावरण समजते.

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजनेचे फायदे

1. प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव

उमेदवाराला उद्योगामध्ये काम करण्याचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळतो.

2. कौशल्य विकास

निवडलेल्या ट्रेडनुसार तांत्रिक आणि व्यावसायिक कौशल्य विकसित होते.

3. रोजगारक्षमतेत वाढ

अनुभव आणि कौशल्य असल्यामुळे भविष्यात रोजगाराच्या संधी शोधणे अधिक सोपे होऊ शकते.

4. स्टायपेंड

अप्रेंटिस उमेदवारांना संबंधित नियम व करारानुसार स्टायपेंड मिळू शकतो.

5. उद्योगाशी संपर्क

प्रशिक्षणादरम्यान उद्योगातील कामकाज, शिस्त आणि तंत्रज्ञान समजण्याची संधी मिळते.

6. कौशल्यावर आधारित करिअर

शैक्षणिक पात्रतेसोबत प्रत्यक्ष कौशल्य विकसित करून करिअरच्या संधी वाढवता येतात.

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजनेत स्टायपेंड

अप्रेंटिसशिप प्रशिक्षणादरम्यान उमेदवाराला स्टायपेंड मिळतो.

स्टायपेंडची रक्कम संबंधित ट्रेड, पात्रता, प्रशिक्षणाचा प्रकार आणि लागू नियमांनुसार बदलू शकते.

महत्त्वाचे: अप्रेंटिसशिप म्हणजे कायमस्वरूपी सरकारी नोकरी नाही. प्रशिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर रोजगार मिळणे हे संबंधित आस्थापनेच्या गरजा, रिक्त पदे आणि उमेदवाराच्या कामगिरीवर अवलंबून असते.

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजनेसाठी पात्रता

अप्रेंटिसशिपची पात्रता ट्रेड आणि आस्थापनेनुसार वेगवेगळी असू शकते.

सामान्यतः:

• उमेदवाराने संबंधित शैक्षणिक पात्रता पूर्ण केलेली असावी.
• संबंधित ट्रेडची पात्रता असणे आवश्यक असते.
• वयोमर्यादा लागू नियमांनुसार असते.
• उमेदवाराने अप्रेंटिसशिप कराराच्या अटी मान्य करणे आवश्यक असते.
• संबंधित उद्योगाच्या अतिरिक्त पात्रता अटी पूर्ण कराव्या लागू शकतात.

म्हणून प्रत्येक Apprenticeship Vacancyसाठी स्वतंत्र पात्रता तपासणे महत्त्वाचे आहे.

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजनेत कोणत्या क्षेत्रात प्रशिक्षण मिळू शकते?

अनेक उद्योग आणि ट्रेडमध्ये अप्रेंटिसशिपच्या संधी उपलब्ध असू शकतात.

उदाहरणार्थ:

• Electrician
• Fitter
• Welder
• Mechanic
• Computer Operator
• Turner
• Machinist
• इलेक्ट्रॉनिक्स
• IT व डिजिटल सेवा
• उत्पादन उद्योग
• ऑटोमोबाईल
• बँकिंग व वित्तीय सेवा
• हॉस्पिटॅलिटी
• लॉजिस्टिक्स

उपलब्ध ट्रेड आणि जागा संबंधित आस्थापनेनुसार बदलतात.

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना आणि रोजगार

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना ही थेट कायमस्वरूपी नोकरी देणारी योजना नसली तरी रोजगारक्षमतेच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहे.

उमेदवाराला प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव मिळाल्यामुळे त्याच्या Resumeमध्ये:

Education + Skill + Work Experience

ही तीन महत्त्वाची घटक जोडली जातात.

त्यामुळे भविष्यात संबंधित क्षेत्रातील नोकरीसाठी अर्ज करताना अनुभवाचा फायदा होऊ शकतो.

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना आणि उद्योग

उद्योगांसाठीही अप्रेंटिसशिप महत्त्वाची आहे.

कंपन्यांना:

• प्रशिक्षित मनुष्यबळ तयार करता येते.
• उमेदवारांना उद्योगाच्या गरजेनुसार प्रशिक्षण देता येते.
• भविष्यातील कुशल कर्मचाऱ्यांची निर्मिती करता येते.
• Skill Gap कमी करण्यास मदत होते.

त्यामुळे राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना ही उमेदवार आणि उद्योग दोघांसाठी उपयुक्त ठरते.

अप्रेंटिसशिपसाठी नोंदणी कशी करावी?

अप्रेंटिसशिपच्या संधी शोधण्यासाठी संबंधित अधिकृत Apprenticeship पोर्टलचा वापर करता येतो.

Step 1 – अधिकृत Apprenticeship Portal उघडा

अधिकृत पोर्टलवर जा.

Step 2 – Candidate Registration करा

उमेदवार म्हणून नोंदणी करा.

Step 3 – वैयक्तिक माहिती भरा

नाव, जन्मतारीख, मोबाइल नंबर, ई-मेल इत्यादी माहिती द्या.

Step 4 – शैक्षणिक माहिती भरा

तुमची शैक्षणिक पात्रता आणि संबंधित ट्रेडची माहिती भरा.

Step 5 – Apprenticeship Vacancy शोधा

तुमच्या पात्रतेनुसार उपलब्ध आस्थापना आणि ट्रेड शोधा.

Step 6 – अर्ज करा

योग्य Apprenticeship Opportunity निवडून अर्ज करा.

Step 7 – निवड प्रक्रिया

आस्थापनेच्या नियमांनुसार Merit, Interview, Test किंवा इतर प्रक्रियेद्वारे निवड केली जाऊ शकते.

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे

सामान्यतः पुढील कागदपत्रांची आवश्यकता असू शकते:

• आधार कार्ड
• शैक्षणिक प्रमाणपत्र
• जन्मतारीख पुरावा
• पासपोर्ट आकाराचा फोटो
• मोबाइल नंबर
• ई-मेल ID
• बँक खाते तपशील
• PAN, लागू असल्यास
• जात प्रमाणपत्र, लागू असल्यास
• इतर संबंधित कागदपत्रे

अर्ज करताना संबंधित Apprenticeship Vacancyची अधिकृत कागदपत्रांची यादी तपासावी.

राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना – 20 FAQ

1. राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना म्हणजे काय?

तरुणांना उद्योगांमध्ये प्रत्यक्ष कौशल्य प्रशिक्षण आणि कामाचा अनुभव देण्यासाठी सुरू करण्यात आलेली योजना म्हणजे राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना.

2. राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना कधी सुरू झाली?

19 ऑगस्ट 2016 रोजी NAPS सुरू करण्यात आली.

3. NAPSचे पूर्ण रूप काय आहे?

National Apprenticeship Promotion Scheme.

4. राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजना कोणत्या मंत्रालयाशी संबंधित आहे?

ही कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाशी (MSDE) संबंधित आहे.

5. अप्रेंटिसशिप म्हणजे काय?

प्रत्यक्ष उद्योगात काम करताना संबंधित ट्रेडचे कौशल्य शिकण्याची प्रशिक्षण पद्धत म्हणजे अप्रेंटिसशिप.

6. अप्रेंटिसला स्टायपेंड मिळतो का?

होय. लागू नियमांनुसार अप्रेंटिसला प्रशिक्षणाच्या काळात स्टायपेंड मिळतो.

7. अप्रेंटिसशिप म्हणजे सरकारी नोकरी आहे का?

नाही. अप्रेंटिसशिप ही प्रशिक्षणाची संधी आहे; ती आपोआप कायमस्वरूपी सरकारी नोकरी देत नाही.

8. अप्रेंटिसशिपचा मुख्य फायदा काय आहे?

प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव आणि उद्योगाभिमुख कौशल्य मिळणे हा प्रमुख फायदा आहे.

9. राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजनेत कोण अर्ज करू शकतो?

संबंधित ट्रेड आणि आस्थापनेच्या पात्रता अटी पूर्ण करणारे उमेदवार अर्ज करू शकतात.

10. अप्रेंटिसशिपसाठी वयोमर्यादा किती आहे?

वयोमर्यादा संबंधित ट्रेड आणि Apprenticeship Rulesनुसार बदलू शकते.

11. अप्रेंटिसशिपसाठी शैक्षणिक पात्रता आवश्यक आहे का?

होय. संबंधित ट्रेडनुसार शैक्षणिक पात्रता वेगवेगळी असू शकते.

12. अप्रेंटिसशिपमध्ये कोणते ट्रेड उपलब्ध असतात?

Electrician, Fitter, Welder, Mechanic, Computer Operator यांसह अनेक ट्रेड उपलब्ध असू शकतात.

13. अप्रेंटिसशिप पूर्ण केल्यानंतर नोकरी मिळते का?

अप्रेंटिसशिपमुळे रोजगाराच्या संधी वाढण्यास मदत होऊ शकते; मात्र कायमस्वरूपी नोकरीची हमी नसते.

14. अप्रेंटिसशिपमध्ये प्रत्यक्ष काम करावे लागते का?

होय. On-the-Job Training हा अप्रेंटिसशिपचा महत्त्वाचा भाग आहे.

15. NAPSचा उद्योगांना काय फायदा आहे?

उद्योगांना त्यांच्या गरजेनुसार कुशल आणि प्रशिक्षित मनुष्यबळ तयार करण्यास मदत होते.

16. अप्रेंटिसशिपचा Resumeला फायदा होतो का?

होय. प्रशिक्षणादरम्यान मिळालेला प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव भविष्यातील नोकरीच्या अर्जासाठी उपयुक्त ठरू शकतो.

17. राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजनेत Basic Training असते का?

होय. लागू प्रशिक्षण व्यवस्थेनुसार Basic Training आणि On-the-Job Training हे प्रमुख घटक असू शकतात.

18. अप्रेंटिसशिपसाठी ऑनलाइन नोंदणी करता येते का?

होय. अधिकृत Apprenticeship Portalवर उमेदवार नोंदणी करून उपलब्ध संधींसाठी अर्ज करू शकतात.

19. अप्रेंटिसशिपमध्ये किती काळ प्रशिक्षण असते?

प्रशिक्षणाचा कालावधी संबंधित ट्रेड आणि प्रशिक्षण करारानुसार बदलतो.

20. राष्ट्रीय अप्रेंटिसशिप योजनेची अधिकृत माहिती कुठे मिळेल?

अधिकृत माहिती Apprenticeship India Portal आणि कौशल्य विकास व उद्योजकता मंत्रालयाच्या वेबसाइटवर उपलब्ध आहे.

महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links

RELATED