मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना ही महाराष्ट्र शासनाने राज्यातील ज्येष्ठ नागरिकांसाठी सुरू केलेली महत्त्वाची कल्याणकारी योजना आहे. या योजनेद्वारे महाराष्ट्रातील 60 वर्षे व त्यावरील ज्येष्ठ नागरिकांना भारतातील तसेच महाराष्ट्रातील निर्धारित तीर्थस्थळांना भेट देण्यासाठी आर्थिक सहाय्य दिले जाते. या योजनेचा लाभ सर्व धर्मांतील पात्र ज्येष्ठ नागरिकांना मिळू शकतो.

अंतर्गत पात्र व्यक्तीला निर्धारित तीर्थस्थळांपैकी एका ठिकाणी तीर्थयात्रेसाठी एकवेळ लाभ मिळतो. प्रवास खर्चासाठी प्रति व्यक्ती कमाल ₹30,000 पर्यंतची मर्यादा आहे. अधिकृत माहितीनुसार सध्या योजनेत भारतातील 88 आणि महाराष्ट्रातील 161, म्हणजे एकूण 249 तीर्थस्थळांचा समावेश आहे.

थोडक्यात माहिती

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना म्हणजे काय?

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना ही महाराष्ट्रातील ज्येष्ठ नागरिकांना धार्मिक आणि तीर्थस्थळांना भेट देण्याची संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी सुरू करण्यात आलेली योजना आहे.

राज्यातील विविध धर्मांचे पालन करणाऱ्या 60 वर्षे किंवा त्यापेक्षा अधिक वयाच्या ज्येष्ठ नागरिकांना त्यांच्या इच्छित तीर्थस्थळाला भेट देता यावी, हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे. या योजनेला महाराष्ट्र शासनाने 14 जुलै 2024 रोजी मंजुरी दिली.

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना कधी सुरू झाली?

महाराष्ट्र शासनाने 14 जुलै 2024 रोजी मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना सुरू करण्यास मान्यता दिली. त्यानंतर 8 ऑगस्ट 2024 आणि 15 ऑक्टोबर 2024 रोजी योजनेतील काही निकष आणि तीर्थस्थळांमध्ये सुधारणा करण्यात आल्या.

15 ऑक्टोबर 2024 च्या शासन निर्णयानुसार भारतातील आणि महाराष्ट्रातील विविध धर्म व संप्रदायांशी संबंधित तीर्थस्थळांचा योजनेत समावेश करण्यात आला.

योजनेचा मुख्य उद्देश

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना सुरू करण्यामागील प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे आहेत:

• ज्येष्ठ नागरिकांना तीर्थयात्रेची संधी उपलब्ध करून देणे.
• आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल ज्येष्ठ नागरिकांना प्रवासासाठी मदत करणे.
• विविध धर्मांतील तीर्थस्थळांना भेट देण्याची संधी देणे.
• ज्येष्ठ नागरिकांच्या धार्मिक व सांस्कृतिक आकांक्षा पूर्ण करण्यास मदत करणे.
• ज्येष्ठ नागरिकांना सुरक्षित आणि नियोजित तीर्थयात्रेची संधी उपलब्ध करून देणे.
• महाराष्ट्रातील तसेच देशातील महत्त्वाच्या तीर्थक्षेत्रांना भेट देण्यासाठी आर्थिक आधार देणे.

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – किती लाभ मिळतो?

या योजनेअंतर्गत पात्र ज्येष्ठ नागरिकाला निर्धारित तीर्थस्थळांपैकी एका तीर्थस्थळाच्या यात्रेसाठी एकवेळ लाभ मिळतो.

प्रवास खर्चाची कमाल मर्यादा ₹30,000 प्रति व्यक्ती आहे.

उदाहरण

एखादा पात्र ज्येष्ठ नागरिक या योजनेअंतर्गत तीर्थयात्रेसाठी निवडला गेला आणि त्याच्या पात्र प्रवासाचा खर्च ₹22,000 असेल, तर योजनेच्या मंजूर नियमांनुसार त्या मर्यादेत प्रवासाचा खर्च भागवला जाऊ शकतो.

कमाल मर्यादा ₹30,000 असल्याने त्यापेक्षा जास्त खर्चासाठी स्वतंत्रपणे शासनाकडून अतिरिक्त रक्कम मिळेलच असे नाही.

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – कोणाला लाभ मिळतो?

या योजनेचा लाभ सर्व प्रवर्गांतील पात्र ज्येष्ठ नागरिकांना मिळू शकतो. अधिकृत माहितीनुसार धर्माच्या आधारावर पात्रता मर्यादित केलेली नाही.

प्रमुख पात्रता

• अर्जदार महाराष्ट्राचा रहिवासी असावा.
• अर्जदाराचे वय किमान 60 वर्षे पूर्ण असावे.
• कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹2.50 लाखांपर्यंत असावे.
• निर्धारित तीर्थस्थळांपैकी एका ठिकाणासाठीच योजनेचा एकवेळ लाभ घेता येतो.
• आवश्यक कागदपत्रे सादर करणे आवश्यक आहे.

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – पात्रता

1. वयाची अट

अर्जदाराचे वय 60 वर्षे किंवा त्यापेक्षा अधिक असणे आवश्यक आहे.

2. महाराष्ट्राचा रहिवासी

लाभार्थी महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असणे आवश्यक आहे.

3. उत्पन्न मर्यादा

लाभार्थ्याच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹2.50 लाखांपेक्षा जास्त नसावे.

उत्पन्नाचा दाखला किंवा शासनाने मान्य केलेले संबंधित रेशनकार्ड यासाठी वापरता येते.

4. सर्व धर्मांसाठी योजना

योजनेचा लाभ सर्व धर्मांतील पात्र ज्येष्ठ नागरिकांना मिळतो.

5. एकवेळ लाभ

निर्धारित तीर्थस्थळांपैकी एका ठिकाणी तीर्थयात्रेसाठी पात्र व्यक्तीला एकदाच लाभ मिळतो.

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – 249 तीर्थस्थळे

अधिकृत माहितीनुसार मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना अंतर्गत एकूण 249 तीर्थस्थळांचा समावेश आहे. त्यापैकी:

• भारतामधील – 88 तीर्थस्थळे
• महाराष्ट्रातील – 161 तीर्थस्थळे
• एकूण – 249 तीर्थस्थळे

15 ऑक्टोबर 2024 रोजीच्या शासन निर्णयाद्वारे विविध धर्म आणि संप्रदायांच्या तीर्थस्थळांचा समावेश करण्यात आला.

आवश्यक कागदपत्रे

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना अंतर्गत अर्ज करताना अधिकृत माहितीनुसार पुढील कागदपत्रांची आवश्यकता असू शकते:

1. ऑनलाइन अर्ज
2. आधार कार्ड / रेशन कार्ड
3. महाराष्ट्राचे अधिवास प्रमाणपत्र किंवा रहिवासी दाखला
4. उत्पन्नाचा दाखला
5. पिवळे किंवा केशरी रेशन कार्ड, लागू असल्यास
6. वैद्यकीय प्रमाणपत्र
7. पासपोर्ट आकाराचे 2 फोटो
8. योजनेच्या अटी व शर्तींचे पालन करण्याचे हमीपत्र
9. 75 वर्षांपेक्षा जास्त वय असल्यास आणि सहायकासह प्रवास करणार असल्यास सहायकाचे प्रतिज्ञापत्र

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – उत्पन्नाचा दाखला

योजनेसाठी कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹2.50 लाखांपर्यंत असणे आवश्यक आहे.

उत्पन्न सिद्ध करण्यासाठी सक्षम प्राधिकाऱ्याने दिलेला उत्पन्नाचा दाखला किंवा शासनाच्या सुधारित निकषांनुसार पात्र रेशनकार्डाचा वापर करता येतो. 8 ऑगस्ट 2024 च्या शासन निर्णयात उत्पन्नाच्या पुराव्यासंदर्भात काही सुधारणा करण्यात आल्या आहेत.

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – 75 वर्षांवरील नागरिकांसाठी विशेष तरतूद

75 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या ज्येष्ठ नागरिकांना प्रवासादरम्यान सहायकाची आवश्यकता असल्यास संबंधित नियमांनुसार सहायकासोबत अर्ज करण्याची तरतूद आहे.

अशा परिस्थितीत सहायकाचे प्रतिज्ञापत्र सादर करण्याची आवश्यकता असल्याचे अधिकृत योजनेच्या माहितीत नमूद आहे.

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – अर्ज कसा करावा?

योजनेच्या अधिकृत माहितीनुसार अर्जासाठी संबंधित जिल्ह्याच्या सहाय्यक आयुक्त, समाज कल्याण कार्यालयाशी संपर्क साधता येतो.

Step 1 – पात्रता तपासा

सर्वप्रथम आपले वय, महाराष्ट्रातील रहिवास आणि कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न योजनेच्या निकषांमध्ये बसते का ते तपासा.

Step 2 – कागदपत्रे तयार करा

आधार कार्ड, रहिवासी पुरावा, उत्पन्नाचा दाखला, वैद्यकीय प्रमाणपत्र आणि फोटो तयार ठेवा.

Step 3 – अर्ज भरा

योजनेच्या अधिकृत अर्ज प्रक्रियेनुसार ऑनलाइन अर्ज सादर करावा. अधिकृत विभागाच्या माहितीनुसार योजनेसाठी पोर्टल विकसित करण्यात आले आहे.

Step 4 – कागदपत्रांची पडताळणी

अर्जासोबत सादर केलेल्या कागदपत्रांची संबंधित यंत्रणेकडून पडताळणी केली जाते.

Step 5 – लाभार्थी निवड

पात्र अर्जदारांची निवड शासनाने निश्चित केलेल्या प्रक्रियेनुसार केली जाते.

Step 6 – तीर्थयात्रा

निवड झालेल्या पात्र लाभार्थ्यांना निर्धारित तीर्थस्थळासाठी नियोजित प्रवासाची सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते.

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – अंमलबजावणी कोण करते?

योजनेचा राज्य नोडल अधिकारी आयुक्त, समाज कल्याण, पुणे आहेत.

योजनेची अंमलबजावणी जिल्हास्तरीय समितीद्वारे केली जाते. तसेच योजनेच्या सनियंत्रणासाठी राज्यस्तरीय समितीची तरतूद आहे.

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – प्रमुख फायदे

1. ₹30,000 पर्यंत प्रवास सहाय्य

पात्र व्यक्तीच्या तीर्थयात्रेसाठी प्रति व्यक्ती कमाल ₹30,000 प्रवास खर्चाची मर्यादा आहे.

2. ज्येष्ठ नागरिकांसाठी विशेष योजना

60 वर्षे आणि त्यावरील नागरिकांसाठी ही योजना तयार करण्यात आली आहे.

3. सर्व धर्मांना लागू

सर्व धर्मांतील पात्र ज्येष्ठ नागरिक या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.

4. देशातील तीर्थस्थळांना भेट

योजनेत महाराष्ट्राबरोबरच देशातील विविध तीर्थस्थळांचा समावेश करण्यात आला आहे.

5. एकवेळ तीर्थयात्रेची संधी

पात्र नागरिकाला निर्धारित तीर्थस्थळांपैकी एका ठिकाणासाठी एकवेळ लाभ मिळतो.

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – महत्त्वाची माहिती

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना आणि मुख्यमंत्री वयोश्री योजना यातील फरक

दोन्ही योजना ज्येष्ठ नागरिकांशी संबंधित असल्या तरी त्यांचा उद्देश वेगळा आहे.

मुख्यमंत्री वयोश्री योजनेची अधिकृत माहिती स्वतंत्रपणे उपलब्ध आहे.

मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – 20 FAQ

1. मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना काय आहे?

महाराष्ट्रातील 60 वर्षे व त्यावरील पात्र ज्येष्ठ नागरिकांना तीर्थयात्रेसाठी आर्थिक सहाय्य देणारी राज्य शासनाची योजना आहे.

2. मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना कोणत्या राज्याची आहे?

ही महाराष्ट्र शासनाची योजना आहे.

3. मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना कधी सुरू झाली?

ही योजना 14 जुलै 2024 रोजी सुरू करण्यात आली.

4. या योजनेत किती पैसे मिळतात?

तीर्थयात्रेच्या प्रवास खर्चासाठी प्रति व्यक्ती कमाल ₹30,000 पर्यंतची मर्यादा आहे.

5. मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजनेसाठी वय किती असावे?

लाभार्थ्याचे वय किमान 60 वर्षे पूर्ण असावे.

6. उत्पन्नाची अट आहे का?

होय. कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹2.50 लाखांपर्यंत असणे आवश्यक आहे.

7. ही योजना कोणत्या धर्मासाठी आहे?

ही योजना सर्व धर्मांतील पात्र ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आहे.

8. महाराष्ट्राचा रहिवासी असणे आवश्यक आहे का?

होय. लाभार्थी महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असणे आवश्यक आहे.

9. किती तीर्थस्थळे योजनेत आहेत?

अधिकृत माहितीनुसार एकूण 249 तीर्थस्थळे आहेत.

10. महाराष्ट्रातील किती तीर्थस्थळे आहेत?

महाराष्ट्रातील 161 तीर्थस्थळांचा समावेश आहे.

11. महाराष्ट्राबाहेरील तीर्थस्थळे आहेत का?

होय. भारतातील 88 तीर्थस्थळांचा समावेश आहे.

12. किती वेळा लाभ घेता येतो?

पात्र व्यक्तीला निर्धारित तीर्थस्थळांपैकी एका ठिकाणी एकवेळ लाभ मिळतो.

13. आधार कार्ड आवश्यक आहे का?

होय. योजनेच्या कागदपत्रांच्या यादीत आधार कार्ड/रेशन कार्डचा समावेश आहे.

14. उत्पन्नाचा दाखला आवश्यक आहे का?

होय. ₹2.50 लाखांपर्यंत वार्षिक उत्पन्न असल्याचा पुरावा आवश्यक आहे. पात्र रेशनकार्डही संबंधित निकषांनुसार ग्राह्य धरले जाऊ शकते.

15. वैद्यकीय प्रमाणपत्र लागते का?

होय. अधिकृत कागदपत्रांच्या यादीत वैद्यकीय प्रमाणपत्राचा समावेश आहे.

16. 75 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या व्यक्तीला सहायक नेता येतो का?

नियमांनुसार आवश्यक असल्यास 75 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या लाभार्थ्याला सहायकासह अर्ज करण्याची तरतूद आहे. त्यासाठी सहायकाचे प्रतिज्ञापत्र आवश्यक असू शकते.

17. अर्ज कुठे करायचा?

संबंधित जिल्ह्याच्या सहाय्यक आयुक्त, समाज कल्याण यांच्याशी संपर्क साधावा.

18. योजनेची अंमलबजावणी कोण करते?

राज्य नोडल अधिकारी म्हणून आयुक्त, समाज कल्याण, पुणे यांची नियुक्ती करण्यात आली आहे आणि जिल्हास्तरीय समितीद्वारे अंमलबजावणी केली जाते.

19. योजनेत कोणती कागदपत्रे लागतात?

आधार/रेशन कार्ड, रहिवासी पुरावा, उत्पन्नाचा दाखला, वैद्यकीय प्रमाणपत्र, फोटो आणि हमीपत्र यांसह आवश्यक कागदपत्रे लागतात.

20. मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजनेची अधिकृत माहिती कुठे मिळेल?

महाराष्ट्र सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर योजनेची माहिती उपलब्ध आहे.

अधिकृत माहिती: मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना – महाराष्ट्र शासन

महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links

RELATED