जिल्हा परिषदेच्या आरोग्य विभागात सर्वाधिक संधी असलेली पदे म्हणजे आरोग्य सेवक (पुरुष) आणि आरोग्य सेवक (महिला). या पोस्टमध्ये दोन्ही पदांची रिक्त पदांची स्थिती, परीक्षा पद्धत, वेगवेगळा तांत्रिक अभ्यासक्रम आणि तयारीची दिशा सविस्तर दिली आहे. ग्रामविकास विभागाच्या शासन परिपत्रकानुसार जिल्हा परिषदेतील गट-क संवर्गासाठी सरळसेवा भरतीची प्रश्नपत्रिका आणि अभ्यासक्रम निश्चित केला आहे. त्यात आरोग्य सेवक (पुरुष) आणि आरोग्य सेवक (महिला) ही दोन्ही पदे स्वतंत्रपणे आहेत. परीक्षेचा आराखडा सारखा असला तरी तांत्रिक अभ्यासक्रम दोघांसाठी वेगळा आहे. हा या पोस्टचा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा आहे.

| तपशील | आरोग्य सेवक (पुरुष) | आरोग्य सेवक (महिला) |
|---|---|---|
| संवर्ग | गट-क (जिल्हा परिषद) | गट-क (जिल्हा परिषद) |
| भरती प्रकार | सरळसेवा | सरळसेवा |
| परीक्षा पद्धत | ऑनलाईन स्पर्धा परीक्षा | ऑनलाईन स्पर्धा परीक्षा |
| एकूण प्रश्न / गुण | 100 / 200 | 100 / 200 |
| वेळ | 120 मिनिटे | 120 मिनिटे |
| परीक्षेचा दर्जा | सर्व SSC दर्जाची परीक्षा व आरोग्य सेवाविषयक प्रश्न | सर्व SSC दर्जाची परीक्षा व आरोग्य सेवाविषयक प्रश्न |
| तांत्रिक अभ्यासक्रम | SSC दर्जाचे विज्ञान | समुदाय आरोग्य शुश्रूषा, प्रसूती, बाल आरोग्य इ. |
जिल्हा परिषदांच्या 1 ऑक्टोबर 2026 अखेरच्या माहितीनुसार, राज्यभरातील स्थिती अशी आहे. दोन्ही पदांमधील फरक मोठा आहे.
| पद | मंजूर पदे | भरलेली पदे | रिक्त पदे |
|---|---|---|---|
| आरोग्य सेवक (पुरुष) | सुमारे 8,264 | सुमारे 7,636 | सुमारे 629 |
| आरोग्य सेवक (महिला) | सुमारे 17,262 | सुमारे 8,567 | सुमारे 8,695 |
महत्त्वाचे निरीक्षण:
| जिल्हा | मंजूर | भरलेली | रिक्त |
|---|---|---|---|
| पुणे | 973 | 405 | 568 |
| अहिल्यानगर | 1007 | 542 | 465 |
| जळगाव | 682 | 219 | 463 |
| पालघर | 653 | 193 | 460 |
| नाशिक | 1069 | 658 | 411 |
| रायगड | 527 | 174 | 353 |
| सांगली | 595 | 263 | 332 |
| सोलापूर | 703 | 390 | 313 |
| सातारा | 723 | 418 | 305 |
| चंद्रपूर | 499 | 209 | 290 |
| लातूर | 406 | 121 | 285 |
| गडचिरोली | 448 | 171 | 277 |
| यवतमाळ | 560 | 287 | 273 |
| रत्नागिरी | 483 | 222 | 261 |
| जिल्हा | मंजूर | भरलेली | रिक्त |
|---|---|---|---|
| जळगाव | 495 | 352 | 143 |
| नाशिक | 592 | 499 | 93 |
| चंद्रपूर | 280 | 194 | 86 |
| पालघर | 273 | 200 | 73 |
| सातारा | 254 | 193 | 61 |
| गडचिरोली | 269 | 212 | 57 |
| सोलापूर | 458 | 407 | 51 |
| अमरावती | 209 | 162 | 47 |
| हिंगोली | 134 | 93 | 41 |
| रायगड | 252 | 212 | 40 |
⚠️ महत्त्वाची सूचना: ही आकडेवारी रिक्त पदांच्या माहितीवर आधारित आहे, अंतिम जाहिरातीतील पदसंख्या नाही. आरक्षण, मंजुरी आणि पदोन्नतीनंतर प्रत्यक्ष जाहिरातीतील संख्या बदलू शकते. आपल्या जिल्ह्याचे अचूक आकडे संबंधित जिल्हा परिषदेच्या जाहिरातीतूनच खात्री करा.

दोन्ही पदांसाठी विषयनिहाय गुणविभागणी सारखीच आहे:
| विषय | प्रश्न | गुण | माध्यम |
|---|---|---|---|
| मराठी | 15 | 30 | मराठी |
| इंग्रजी | 15 | 30 | इंग्रजी |
| सामान्य ज्ञान | 15 | 30 | मराठी व इंग्रजी |
| बुद्धिमापन व गणित | 15 | 30 | मराठी व इंग्रजी |
| तांत्रिक प्रश्न | 40 | 80 | मराठी व इंग्रजी |
| एकूण | 100 | 200 |
काही महत्त्वाचे मुद्दे:
मराठी (दहावी, 30 गुण)
इंग्रजी (दहावी, 30 गुण)
बौद्धिक चाचणी (दहावी, 30 गुण)
सामान्य ज्ञान (दहावी, 30 गुण)
इथे प्रश्न दहावीच्या विज्ञानाच्या पातळीचे असतात. विषय असे:
इथे अभ्यासक्रम पूर्णपणे आरोग्य आणि शुश्रूषा (नर्सिंग) विषयांवर आधारित आहे:
| मुद्दा | आरोग्य सेवक (पुरुष) | आरोग्य सेवक (महिला) |
|---|---|---|
| तांत्रिक विषयाचे स्वरूप | शालेय विज्ञान (भौतिक, रसायन, जीवशास्त्र) | नर्सिंग व सार्वजनिक आरोग्य |
| अभ्यासाची पद्धत | NCERT / दहावी बालभारती विज्ञान | ANM/GNM स्तरावरील पुस्तके, आरोग्य कार्यक्रम |
| स्पर्धेचे स्वरूप | रिक्त पदे कमी, स्पर्धा जास्त | रिक्त पदे जास्त, संधी जास्त |
| आठवडा | लक्ष केंद्रित करायचे विषय |
|---|---|
| 1-2 | मराठी व इंग्रजी व्याकरण, शब्दसंग्रह; तांत्रिक विषयाची पहिली उजळणी |
| 3-4 | सामान्य ज्ञान (इतिहास, भूगोल, राज्यशास्त्र); तांत्रिक विषयाचा दुसरा भाग |
| 5 | बुद्धिमापन व अंकगणित सराव; चालू घडामोडी |
| 6 | तांत्रिक विषयाची संपूर्ण उजळणी; विषयनिहाय चाचण्या |
| 7 | पूर्ण लांबीच्या मॉक टेस्ट (दर 2 दिवसांनी) |
| 8 | चुका सुधारणे, कमकुवत विषय, अंतिम उजळणी |
प्रश्न 1: आरोग्य सेवक परीक्षा किती गुणांची असते?
उत्तर: दोन्ही पदांची परीक्षा 200 गुणांची असून त्यात 100 प्रश्न असतात.
प्रश्न 2: परीक्षेसाठी किती वेळ मिळतो?
उत्तर: 120 मिनिटे (2 तास).
प्रश्न 3: आरोग्य सेवक (पुरुष) आणि (महिला) यांच्या अभ्यासक्रमात फरक आहे का?
उत्तर: होय. मराठी, इंग्रजी, सामान्य ज्ञान आणि बुद्धिमापन समान आहेत, पण तांत्रिक भाग वेगळा आहे. पुरुषांसाठी SSC दर्जाचे विज्ञान, तर महिलांसाठी समुदाय आरोग्य शुश्रूषा, प्रसूती, बाल आरोग्य इत्यादी विषय आहेत.
प्रश्न 4: परीक्षेचा दर्जा कोणता असतो?
उत्तर: सर्व विषय SSC (दहावी) दर्जाचे असतात, तसेच आरोग्य सेवाविषयक प्रश्न असतात.
प्रश्न 5: तांत्रिक विषयाला किती गुण आहेत?
उत्तर: 40 प्रश्न आणि 80 गुण, म्हणजे एकूण गुणांच्या 40%.
प्रश्न 6: कोणत्या पदासाठी जास्त रिक्त पदे आहेत?
उत्तर: 1 ऑक्टोबर 2026 अखेरच्या माहितीनुसार आरोग्य सेवक (महिला) पदाची रिक्त पदे पुरुष पदांपेक्षा कितीतरी जास्त आहेत.
प्रश्न 7: सर्वाधिक रिक्त पदे कोणत्या जिल्ह्यांत आहेत?
उत्तर: महिला पदांसाठी पुणे, अहिल्यानगर, जळगाव, पालघर आणि नाशिक आघाडीवर आहेत. पुरुष पदांसाठी जळगाव, नाशिक, चंद्रपूर आणि पालघर.
आरोग्य सेवक भरती 2026 ही दहावी पास उमेदवारांसाठी जिल्हा परिषदेत सरकारी नोकरी मिळवण्याची मोठी संधी आहे. आरोग्य सेवक (महिला) पदासाठी रिक्त पदांची संख्या खूप मोठी असल्याने तयारी करणाऱ्या महिला उमेदवारांनी ही संधी गमावू नये. आरोग्य सेवक (पुरुष) साठी पदे कमी असल्याने स्पर्धा जास्त असेल आणि इथे एकेका गुणाला महत्त्व आहे. दोन्ही गटांनी 80 गुणांच्या तांत्रिक भागावर आणि SSC दर्जाच्या चार विषयांवर नियोजनबद्ध लक्ष द्यावे.
📌 अधिकृत जाहिरात, पात्रता, वयोमर्यादा आणि अर्जाची तारीख यासाठी आपल्या जिल्हा परिषदेचे संकेतस्थळ नियमित तपासा.
पोस्ट उपयोगी वाटली तर शेअर करा आणि इतर जिल्हा परिषद पदांच्या अभ्यासक्रमासाठी आमचे इतर लेख वाचा.