प्रधानमंत्री रोजगार योजना (PMRY) ही भारत सरकारने शिक्षित बेरोजगार युवकांना स्वयंरोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी सुरू केलेली महत्त्वाची योजना होती. या योजनेचा उद्देश पात्र युवकांना आर्थिक संस्थांच्या माध्यमातून कर्जसुविधा उपलब्ध करून देऊन स्वतःचा व्यवसाय किंवा उद्योग सुरू करण्यास मदत करणे हा होता. प्रधानमंत्री रोजगार योजना 2 ऑक्टोबर 1993 रोजी सुरू करण्यात आली होती.

मात्र, प्रधानमंत्री रोजगार योजना (PMRY) आता स्वतंत्रपणे चालू असलेली योजना नाही. PMRY आणि Rural Employment Generation Programme (REGP) या दोन्ही योजना 31 मार्च 2008 पर्यंत कार्यरत होत्या आणि त्यांचे विलीनीकरण करून PMEGP – प्रधानमंत्री रोजगार निर्मिती कार्यक्रम सुरू करण्यात आला.

थोडक्यात माहिती

प्रधानमंत्री रोजगार योजना म्हणजे काय?

प्रधानमंत्री रोजगार योजना म्हणजेच PMRY ही शिक्षित बेरोजगार युवकांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी प्रोत्साहन देणारी केंद्र सरकारची योजना होती.

या योजनेअंतर्गत पात्र युवकांना आर्थिक संस्थांकडून कर्ज उपलब्ध करून देऊन विविध आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य स्वयंरोजगार उपक्रम सुरू करण्यास मदत केली जात होती.

योजनेचा मुख्य भर नोकरी शोधण्याऐवजी स्वयंरोजगार निर्माण करण्यावर होता.

प्रधानमंत्री रोजगार योजना कधी सुरू झाली?

प्रधानमंत्री रोजगार योजना 2 ऑक्टोबर 1993 रोजी सुरू झाली.

सुरुवातीला ही योजना देशातील शहरी भागांमध्ये राबवली जात होती. त्यानंतर 1994-95 पासून ग्रामीण भागातही तिची अंमलबजावणी करण्यात आली.

योजनेच्या माध्यमातून शिक्षित बेरोजगार युवकांना स्वयंरोजगारासाठी आर्थिक संस्थात्मक सहाय्य देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.

योजनेचा मुख्य उद्देश

प्रधानमंत्री रोजगार योजना सुरू करण्यामागील प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे होती:

• शिक्षित बेरोजगार युवकांना स्वयंरोजगार उपलब्ध करून देणे.
• नवीन रोजगाराच्या संधी निर्माण करणे.
• युवकांना व्यवसाय सुरू करण्यासाठी संस्थात्मक वित्तपुरवठ्याशी जोडणे.
• ग्रामीण आणि शहरी भागातील बेरोजगारी कमी करण्यास मदत करणे.
• लघु उद्योगांना प्रोत्साहन देणे.
• युवकांची उद्योजकता वाढवणे.
• स्थानिक पातळीवर रोजगारनिर्मिती करणे.

प्रधानमंत्री रोजगार योजनेचे प्रमुख फायदे

1. स्वयंरोजगाराला प्रोत्साहन

युवकांना स्वतःचा व्यवसाय किंवा उद्योग सुरू करण्याची संधी मिळावी हा योजनेचा मुख्य हेतू होता.

2. संस्थात्मक कर्ज

पात्र लाभार्थ्यांना बँका आणि वित्तीय संस्थांच्या माध्यमातून कर्जाशी जोडण्याची व्यवस्था होती.

3. रोजगारनिर्मिती

एका व्यक्तीने व्यवसाय सुरू केल्यामुळे स्वतःसोबत इतरांसाठीही रोजगार निर्माण होण्याची शक्यता होती.

4. ग्रामीण भागाला फायदा

1994-95 पासून योजना ग्रामीण भागातही राबवण्यात आली.

5. युवकांना उद्योजकतेची संधी

शिक्षित बेरोजगार युवकांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी प्रोत्साहन मिळाले.

प्रधानमंत्री रोजगार योजना कोणासाठी होती?

प्रधानमंत्री रोजगार योजना प्रामुख्याने शिक्षित बेरोजगार युवकांसाठी तयार करण्यात आली होती.

योजनेच्या काळातील पात्रता, वय, उत्पन्न, प्रकल्प आणि कर्जाच्या अटी सरकारच्या त्या वेळच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार ठरवल्या जात होत्या.

म्हणूनच आज PMRYच्या नावाने नवीन अर्ज करण्याऐवजी सध्याच्या PMEGP योजनेची पात्रता तपासणे महत्त्वाचे आहे.

प्रधानमंत्री रोजगार योजना आता सुरू आहे का?

नाही.

ही महत्त्वाची माहिती लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.

PMRY आणि REGP या दोन्ही योजना 31 मार्च 2008 पर्यंत कार्यरत होत्या. त्यानंतर त्यांचे विलीनीकरण करून PMEGP सुरू करण्यात आला.

त्यामुळे 2026 मध्ये “PMRY मध्ये नवीन अर्ज करा” असे सांगणारी वेबसाइट किंवा व्यक्ती आढळल्यास सावध राहावे.

प्रधानमंत्री रोजगार योजना आणि PMEGP यांचा संबंध

PMEGP ही credit-linked subsidy programme असून ग्रामीण तसेच शहरी भागात नवीन सूक्ष्म उद्योग सुरू करून रोजगारनिर्मिती करण्याचा तिचा उद्देश आहे.

2026 मध्ये PMRYऐवजी कोणती योजना?

जर तुम्हाला 2026 मध्ये व्यवसाय सुरू करण्यासाठी सरकारी कर्ज/अनुदानाच्या स्वरूपातील रोजगारनिर्मिती योजना शोधायची असेल, तर प्रधानमंत्री रोजगार निर्मिती कार्यक्रम (PMEGP) ही संबंधित सध्याची योजना आहे.

PMEGP अंतर्गत सध्याच्या अधिकृत माहितीनुसार नवीन सूक्ष्म उद्योगांसाठी:

• उत्पादन क्षेत्रातील कमाल प्रकल्प खर्च – ₹50 लाख
• व्यवसाय/सेवा क्षेत्रातील कमाल प्रकल्प खर्च – ₹20 लाख
• सामान्य प्रवर्गासाठी स्वतःचा सहभाग – 10%
• विशेष प्रवर्गासाठी स्वतःचा सहभाग – 5%
• सामान्य प्रवर्गासाठी मार्जिन मनी सबसिडी – ग्रामीण 25%, शहरी 15%
• विशेष प्रवर्गासाठी मार्जिन मनी सबसिडी – ग्रामीण 35%, शहरी 25%

अशा तरतुदी आहेत.

टीप: PMEGPच्या सध्याच्या नियमांनुसार पात्रता आणि सहाय्याची रक्कम/टक्केवारी बदलू शकते; अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत पोर्टलवरील नवीनतम मार्गदर्शक सूचना तपासा.

PMEGPसाठी कोण अर्ज करू शकतो?

सध्याच्या PMEGP अधिकृत माहितीनुसार:

• 18 वर्षांपेक्षा जास्त वयाची व्यक्ती अर्ज करू शकते.
• प्रकल्पाच्या खर्चानुसार शैक्षणिक पात्रतेची अट लागू होते.
• नवीन प्रकल्पांना सहाय्य दिले जाते.
• स्वयं-सहायता गट, काही नोंदणीकृत संस्था, उत्पादन सहकारी संस्था आणि धर्मादाय ट्रस्ट यांनाही संबंधित अटींनुसार पात्रता असू शकते.
• PMRY/REGP किंवा इतर सरकारी योजनेअंतर्गत आधीच लाभ घेतलेल्या विद्यमान युनिट्सना नवीन युनिटसाठी सहाय्य मिळत नाही.

प्रधानमंत्री रोजगार योजना – अर्ज कसा करावा?

PMRYसाठी नवीन अर्ज

PMRY आता स्वतंत्रपणे कार्यरत नसल्यामुळे 2026 मध्ये PMRYच्या नावाने नवीन अर्ज करता येत नाही.

व्यवसाय सुरू करण्यासाठी PMEGP अर्ज प्रक्रिया

1. अधिकृत PMEGP पोर्टलवर जा.
2. नवीन युनिटसाठी ऑनलाइन अर्ज निवडा.
3. आधार आणि वैयक्तिक माहिती भरा.
4. व्यवसाय/प्रकल्पाची माहिती द्या.
5. आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
6. अर्ज संबंधित अंमलबजावणी संस्थेकडे पाठवला जातो.
7. प्रकल्पाची छाननी होते.
8. बँकेकडून कर्ज प्रक्रियेचा निर्णय घेतला जातो.
9. मंजुरीनंतर आवश्यक EDP प्रशिक्षण पूर्ण करावे.
10. नियमांनुसार मार्जिन मनी सबसिडीची प्रक्रिया केली जाते.

अधिकृत PMEGP पोर्टल

प्रधानमंत्री रोजगार योजनेत कोणते व्यवसाय करता येत होते?

PMRYच्या काळात आर्थिकदृष्ट्या व्यवहार्य विविध स्वयंरोजगार उपक्रमांना प्रोत्साहन देण्यात आले होते.

उदाहरणार्थ:

• लघुउद्योग
• सेवा व्यवसाय
• दुकान
• दुरुस्ती केंद्र
• हस्तकला
• उत्पादन व्यवसाय
• ग्रामीण उद्योग
• विविध स्वयंरोजगार उपक्रम

आज अशा प्रकारच्या नवीन व्यवसायांसाठी PMEGPच्या विद्यमान मार्गदर्शक सूचनांनुसार पात्र प्रकल्प निवडता येतात.

प्रधानमंत्री रोजगार योजना – महत्त्वाची माहिती

PMRY आणि PMEGPमध्ये गोंधळ करू नका.

अनेक वेबसाइट्सवर अजूनही “प्रधानमंत्री रोजगार योजना 2026” म्हणून जुनी PMRY माहिती प्रकाशित केली जाते. मात्र अधिकृत सरकारी दस्तऐवजानुसार PMRY आणि REGP 31 मार्च 2008 नंतर बंद करून PMEGPमध्ये विलीन करण्यात आले.

त्यामुळे स्पर्धा परीक्षा किंवा सामान्य ज्ञानाच्या दृष्टीने:

PMRY – 1993 मध्ये सुरू झालेली, आता स्वतंत्रपणे बंद असलेली योजना.

आणि:

PMEGP – PMRY व REGP यांच्या विलीनीकरणातून 2008 मध्ये सुरू झालेला रोजगारनिर्मिती कार्यक्रम.

प्रधानमंत्री रोजगार योजना – 20 FAQ

1. प्रधानमंत्री रोजगार योजना म्हणजे काय?

शिक्षित बेरोजगार युवकांना स्वयंरोजगारासाठी आर्थिक सहाय्य आणि कर्जाशी जोडण्याच्या उद्देशाने सुरू केलेली योजना म्हणजे PMRY.

2. PMRYचे पूर्ण रूप काय आहे?

Prime Minister’s Rozgar Yojana.

3. प्रधानमंत्री रोजगार योजना कधी सुरू झाली?

2 ऑक्टोबर 1993 रोजी सुरू झाली.

4. PMRYचा मुख्य उद्देश काय होता?

शिक्षित बेरोजगार युवकांना स्वयंरोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे हा मुख्य उद्देश होता.

5. PMRYमध्ये ग्रामीण भागाचा समावेश होता का?

होय. 1994-95 पासून ही योजना ग्रामीण आणि शहरी दोन्ही भागात राबवण्यात आली.

6. PMRY योजना सध्या सुरू आहे का?

नाही. PMRY 31 मार्च 2008 पर्यंत कार्यरत होती आणि त्यानंतर PMEGPमध्ये तिचे विलीनीकरण झाले.

7. PMRYच्या जागी कोणती योजना आली?

प्रधानमंत्री रोजगार निर्मिती कार्यक्रम (PMEGP) ही संबंधित पुढील योजना आहे.

8. PMRY आणि PMEGPमध्ये काय संबंध आहे?

PMRY आणि REGP या दोन योजनांचे विलीनीकरण करून PMEGP सुरू करण्यात आला.

9. PMRYचा लाभ कोणाला मिळत होता?

मुख्यतः शिक्षित बेरोजगार युवकांना स्वयंरोजगार सुरू करण्यासाठी सहाय्य देण्यात येत होते.

10. PMRYमध्ये कर्ज मिळत होते का?

होय. पात्र लाभार्थ्यांना संस्थात्मक वित्तपुरवठ्याशी जोडण्याची व्यवस्था होती.

11. PMRYमुळे रोजगार निर्माण झाला का?

होय. या योजनेचा उद्देश स्वयंरोजगार आणि नवीन रोजगाराच्या संधी निर्माण करणे हा होता.

12. PMRYची सुरुवात कोणत्या दिवशी झाली?

2 ऑक्टोबर 1993 रोजी.

13. PMRYचा संबंध कोणत्या क्षेत्राशी होता?

मुख्यतः स्वयंरोजगार आणि रोजगारनिर्मिती क्षेत्राशी होता.

14. PMRYमध्ये शहरी भागाचा समावेश होता का?

होय. सुरुवातीला योजना शहरी भागात राबवली गेली आणि नंतर ग्रामीण भागातही विस्तार करण्यात आला.

15. 2026 मध्ये PMRYसाठी ऑनलाइन अर्ज करता येतो का?

नाही. PMRY स्वतंत्र योजना म्हणून आता कार्यरत नाही.

16. 2026 मध्ये व्यवसाय सुरू करण्यासाठी कोणती योजना पाहावी?

PMEGP ही संबंधित केंद्र सरकारची रोजगारनिर्मिती योजना आहे.

17. PMEGP कोणत्या मंत्रालयाशी संबंधित आहे?

सूक्ष्म, लघु व मध्यम उद्योग मंत्रालय (MSME Ministry) PMEGPचे प्रशासन करते.

18. PMEGPमध्ये नवीन व्यवसाय सुरू करता येतो का?

होय. PMEGPचा मुख्य उद्देश नवीन सूक्ष्म उद्योग आणि स्वयंरोजगार उपक्रमांद्वारे रोजगारनिर्मिती करणे आहे.

19. PMEGPसाठी वयाची अट काय आहे?

सध्याच्या अधिकृत माहितीनुसार नवीन युनिटसाठी व्यक्तीचे वय 18 वर्षांपेक्षा जास्त असणे आवश्यक आहे.

20. प्रधानमंत्री रोजगार योजनेची माहिती कुठे मिळेल?

PMRY ही जुनी योजना असल्यामुळे तिच्या ऐतिहासिक माहितीसाठी MSMEचे सरकारी दस्तऐवज पाहावेत. 2026 मधील रोजगारनिर्मिती सहाय्यासाठी PMEGPचे अधिकृत पोर्टल आणि MSMEची अद्ययावत माहिती तपासावी.

महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links

RELATED