पीएम स्वनिधी योजना (PM SVANidhi Yojana) ही भारत सरकारची रस्त्यावरील फेरीवाले आणि स्ट्रीट व्हेंडर्स यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी सुरू करण्यात आलेली महत्त्वाची योजना आहे. पीएम स्वनिधी योजना 1 जून 2020 रोजी सुरू करण्यात आली. या योजनेअंतर्गत स्ट्रीट व्हेंडर्सना तारणाशिवाय कार्यकारी भांडवलासाठी कर्ज उपलब्ध करून दिले जाते.

2025 मध्ये पीएम स्वनिधी योजना पुनर्रचित करून तिची कर्ज वितरणाची मुदत 31 मार्च 2030 पर्यंत वाढविण्यात आली. सुधारित योजनेअंतर्गत पहिल्या कर्जाची मर्यादा ₹15,000, दुसऱ्या कर्जाची ₹25,000 आणि तिसऱ्या कर्जाची ₹50,000 पर्यंत करण्यात आली आहे.

पीएम स्वनिधी योजना म्हणजे Prime Minister Street Vendor’s AtmaNirbhar Nidhi (PM SVANidhi) होय.

ही योजना रस्त्यावर व्यवसाय करणाऱ्या फेरीवाल्यांना आणि छोट्या विक्रेत्यांना त्यांच्या व्यवसायासाठी आवश्यक असलेले कार्यकारी भांडवल उपलब्ध करून देण्यासाठी सुरू करण्यात आली.

भाजीपाला विक्रेते, फळ विक्रेते, चहा-नाश्ता विक्रेते, फेरीवाले, मोची, न्हावी, कपडे किंवा इतर वस्तू विकणारे स्ट्रीट व्हेंडर्स यांना या योजनेचा लाभ मिळू शकतो.

उद्दिष्टे

पीएम स्वनिधी योजना सुरू करण्यामागील प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे आहेत:

• स्ट्रीट व्हेंडर्सना तारणमुक्त कर्ज उपलब्ध करून देणे.
• छोट्या व्यवसायासाठी कार्यकारी भांडवल उपलब्ध करून देणे.
• फेरीवाल्यांना आत्मनिर्भर बनविणे.
• सावकारांकडून घेतल्या जाणाऱ्या महागड्या कर्जावरील अवलंबित्व कमी करणे.
• डिजिटल व्यवहारांना प्रोत्साहन देणे.
• स्ट्रीट व्हेंडर्सना औपचारिक आर्थिक व्यवस्थेशी जोडणे.
• आर्थिक समावेशन वाढवणे.
• विक्रेत्यांना सामाजिक सुरक्षा योजनांशी जोडणे.
• उद्योजकता आणि आर्थिक साक्षरतेला प्रोत्साहन देणे.

पीएम स्वनिधी योजनेअंतर्गत किती कर्ज मिळते?

सुधारित पीएम स्वनिधी योजना अंतर्गत कर्ज तीन टप्प्यांमध्ये उपलब्ध होते:

कर्जाची रक्कम आणि पुढील टप्प्यातील पात्रता वेळेवर परतफेडीशी संबंधित असते.

पीएम स्वनिधी योजनेचे प्रमुख फायदे

1. तारणाशिवाय कर्ज

पीएम स्वनिधी योजना अंतर्गत स्ट्रीट व्हेंडर्सना कार्यकारी भांडवलासाठी collateral-free loan उपलब्ध करून दिले जाते.

2. ₹50,000 पर्यंत कर्ज

वेळेवर कर्जाची परतफेड करणाऱ्या पात्र विक्रेत्यांना पुढील टप्प्यांमध्ये अधिक कर्ज मिळू शकते. तिसऱ्या टप्प्यात ₹50,000 पर्यंत कर्ज उपलब्ध आहे.

3. व्याज अनुदान

नियमित परतफेड करणाऱ्या लाभार्थ्यांना लागू नियमानुसार व्याज अनुदान मिळण्याची सुविधा आहे.

4. डिजिटल व्यवहारांना प्रोत्साहन

UPI आणि इतर डिजिटल माध्यमातून व्यवहार करण्यासाठी विक्रेत्यांना cashback incentive देण्याची तरतूद आहे. सुधारित योजनेत डिजिटल व्यवहारांसाठी ₹1,600 पर्यंत cashback उपलब्ध आहे.

5. व्यवसाय वाढविण्यास मदत

कर्जाचा वापर माल खरेदी, कच्चा माल, दुकानातील आवश्यक वस्तू किंवा व्यवसायातील दैनंदिन खर्चासाठी कार्यकारी भांडवल म्हणून करता येतो.

पीएम स्वनिधी योजनेची नवीन वैशिष्ट्ये 2026

2025 मध्ये योजनेचे पुनर्रचना आणि विस्तार करण्यात आला. त्यामुळे पीएम स्वनिधी योजना 2026 मध्ये काही महत्त्वाचे बदल आहेत.

नवीन कर्ज रचना

• पहिले कर्ज – ₹15,000 पर्यंत
• दुसरे कर्ज – ₹25,000 पर्यंत
• तिसरे कर्ज – ₹50,000 पर्यंत

UPI-linked RuPay Credit Card

दुसऱ्या कर्जाची यशस्वीपणे परतफेड करणाऱ्या पात्र विक्रेत्यांना ₹30,000 पर्यंत UPI-linked RuPay Credit Card मिळण्याची सुविधा देण्यात आली आहे.

योजनेची मुदत

पीएम स्वनिधी योजना 31 मार्च 2030 पर्यंत वाढविण्यात आली आहे.

वाढलेले कव्हरेज

योजनेचा विस्तार statutory urban areas पलीकडे census towns, peri-urban areas इत्यादी भागांमध्ये टप्प्याटप्प्याने करण्यात येत आहे.

पीएम स्वनिधी योजनेसाठी पात्रता

पीएम स्वनिधी योजना मुख्यतः रस्त्यावर किंवा सार्वजनिक ठिकाणी व्यवसाय करणाऱ्या स्ट्रीट व्हेंडर्ससाठी आहे.

यामध्ये खालील प्रकारचे व्यवसाय करणारे विक्रेते समाविष्ट होऊ शकतात:

• भाजीपाला विक्रेते
• फळ विक्रेते
• चहा विक्रेते
• खाद्यपदार्थ विक्रेते
• फेरीवाले
• मोची
• न्हावी
• कपडे विक्रेते
• लहान वस्तू विक्रेते
• इतर स्ट्रीट व्हेंडर्स

पात्रता स्थानिक प्रशासनाच्या सर्वेक्षण, प्रमाणपत्र/ओळखपत्र किंवा योजनेच्या लागू नियमांनुसार निश्चित केली जाते.

पीएम स्वनिधी योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे

अर्ज प्रक्रियेनुसार आवश्यक कागदपत्रांमध्ये साधारणपणे खालील माहिती लागू शकते:

• आधार कार्ड
• मोबाईल नंबर
• बँक खाते तपशील
• स्ट्रीट व्हेंडिंगशी संबंधित ओळख/प्रमाणपत्र
• विक्रेता प्रमाणपत्र किंवा स्थानिक संस्थेकडील माहिती
• आवश्यक KYC कागदपत्रे

अंतिम कागदपत्रांची आवश्यकता संबंधित बँक, वित्तीय संस्था आणि स्थानिक प्रशासनाच्या प्रक्रियेनुसार बदलू शकते.

पीएम स्वनिधी योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करावा?

पीएम स्वनिधी योजना अंतर्गत अर्ज करण्याची प्रक्रिया साधारणपणे पुढीलप्रमाणे आहे:

1. PM SVANidhi च्या अधिकृत पोर्टलवर जा.
2. अर्जदाराची आवश्यक माहिती भरा.
3. मोबाईल नंबर आणि KYC माहिती द्या.
4. स्ट्रीट व्हेंडरशी संबंधित माहिती सादर करा.
5. आवश्यक कागदपत्रे जमा करा.
6. कर्ज अर्ज संबंधित बँक/वित्तीय संस्थेकडे पाठविला जातो.
7. संबंधित कर्जदाता अर्जाची तपासणी करतो.
8. पात्रता आणि कर्ज मंजुरीची प्रक्रिया पूर्ण होते.
9. कर्ज मंजूर झाल्यानंतर रक्कम लाभार्थ्याच्या खात्यात जमा केली जाते.

योजनेच्या अधिकृत पोर्टलची अंमलबजावणी SIDBI ही संस्था MoHUA च्या implementing partner म्हणून करते.

पीएम स्वनिधी योजना कोणत्या मंत्रालयाशी संबंधित आहे?

पीएम स्वनिधी योजना ही मुख्यतः Ministry of Housing & Urban Affairs (MoHUA) शी संबंधित आहे. सुधारित योजनेच्या अंमलबजावणीत Department of Financial Services (DFS) चीही संयुक्त जबाबदारी आहे.

स्वनिधी से समृद्धी योजना

SVANidhi se Samriddhi हा पीएम स्वनिधी योजनेशी संबंधित महत्त्वाचा घटक आहे.

या उपक्रमाद्वारे लाभार्थी आणि त्यांच्या कुटुंबांचे सामाजिक-आर्थिक profiling करून त्यांना केंद्र सरकारच्या निवडक कल्याणकारी योजनांशी जोडण्याचा प्रयत्न केला जातो.

यामुळे स्ट्रीट व्हेंडर्सच्या कुटुंबांना केवळ कर्जपुरवठाच नाही, तर सामाजिक सुरक्षा आणि इतर सरकारी योजनांचा लाभ मिळवून देण्यास मदत होते.

पीएम स्वनिधी योजनेचे महत्त्व

कोरोना महामारीच्या काळात अनेक स्ट्रीट व्हेंडर्सच्या व्यवसायावर परिणाम झाला. अशा परिस्थितीत त्यांना पुन्हा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी कार्यकारी भांडवल मिळावे या उद्देशाने पीएम स्वनिधी योजना सुरू करण्यात आली.

नंतर या योजनेने केवळ कर्जपुरवठ्यापुरते मर्यादित न राहता डिजिटल व्यवहार, आर्थिक समावेशन, उद्योजकता आणि सामाजिक सुरक्षा यांनाही प्रोत्साहन दिले.

जुलै 2026 पर्यंत 76.95 लाख स्ट्रीट व्हेंडर्सनी 1.15 कोटी कर्जे घेतली असून त्यांची एकूण रक्कम ₹18,475.06 कोटी होती, अशी केंद्र सरकारची माहिती आहे.

पीएम स्वनिधी योजनेची वैशिष्ट्ये

• सुरुवात: 1 जून 2020
• लक्ष्य गट: Street Vendors
• तारणमुक्त कार्यकारी भांडवल कर्ज
• पहिले कर्ज: ₹15,000 पर्यंत
• दुसरे कर्ज: ₹25,000 पर्यंत
• तिसरे कर्ज: ₹50,000 पर्यंत
• डिजिटल व्यवहारांसाठी cashback
• व्याज अनुदानाची सुविधा
• ₹30,000 पर्यंत UPI-linked RuPay Credit Card
• SVANidhi se Samriddhi
• योजनेची मुदत: 31 मार्च 2030 पर्यंत
• एकूण सुधारित खर्च: ₹7,332 कोटी
• 1.15 कोटी लाभार्थ्यांचे उद्दिष्ट, त्यात 50 लाख नवीन लाभार्थी समाविष्ट.

पीएम स्वनिधी योजना – 20 FAQ

1. पीएम स्वनिधी योजना म्हणजे काय?

स्ट्रीट व्हेंडर्सना तारणमुक्त कार्यकारी भांडवल कर्ज उपलब्ध करून देणारी केंद्र सरकारची योजना.

2. पीएम स्वनिधी योजना कधी सुरू झाली?

1 जून 2020 रोजी.

3. पीएम स्वनिधी योजनेचे पूर्ण नाव काय आहे?

Prime Minister Street Vendor’s AtmaNirbhar Nidhi (PM SVANidhi).

4. पीएम स्वनिधी योजनेचा मुख्य उद्देश काय आहे?

स्ट्रीट व्हेंडर्सना आर्थिक मदत देऊन त्यांचा व्यवसाय आणि उपजीविका मजबूत करणे.

5. पीएम स्वनिधी योजनेत किती कर्ज मिळते?

तीन टप्प्यांमध्ये अनुक्रमे ₹15,000, ₹25,000 आणि ₹50,000 पर्यंत कर्ज मिळू शकते.

6. पीएम स्वनिधी योजनेत तारण द्यावे लागते का?

नाही. ही योजना तारणमुक्त कार्यकारी भांडवल कर्जासाठी आहे.

7. पीएम स्वनिधी योजना कोणासाठी आहे?

मुख्यतः रस्त्यावर व्यवसाय करणाऱ्या स्ट्रीट व्हेंडर्ससाठी.

8. भाजी विक्रेत्याला पीएम स्वनिधी योजनेचा लाभ मिळू शकतो का?

पात्रता पूर्ण असल्यास भाजी विक्रेत्याला या योजनेचा लाभ मिळू शकतो.

9. पीएम स्वनिधी योजनेत व्याज अनुदान मिळते का?

होय. योजनेच्या लागू नियमांनुसार नियमित परतफेड करणाऱ्या लाभार्थ्यांना व्याज अनुदानाची सुविधा आहे.

10. पीएम स्वनिधी योजनेत डिजिटल व्यवहारासाठी cashback मिळते का?

होय. डिजिटल व्यवहारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी cashback incentive उपलब्ध आहे. सुधारित योजनेत ते ₹1,600 पर्यंत आहे.

11. पीएम स्वनिधी योजनेत दुसरे कर्ज किती मिळते?

सुधारित योजनेनुसार ₹25,000 पर्यंत.

12. पीएम स्वनिधी योजनेत तिसरे कर्ज किती मिळते?

₹50,000 पर्यंत.

13. पीएम स्वनिधी योजना कधीपर्यंत सुरू राहणार आहे?

कर्ज वितरणाची मुदत 31 मार्च 2030 पर्यंत वाढविण्यात आली आहे.

14. पीएम स्वनिधी योजनेत RuPay Credit Card मिळतो का?

होय. दुसऱ्या कर्जाची यशस्वी परतफेड करणाऱ्या पात्र लाभार्थ्यांना ₹30,000 पर्यंत UPI-linked RuPay Credit Card मिळू शकतो.

15. पीएम स्वनिधी योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज करता येतो का?

होय. योजनेसाठी अधिकृत ऑनलाइन पोर्टल उपलब्ध आहे.

16. पीएम स्वनिधी योजना कोणत्या मंत्रालयाशी संबंधित आहे?

Ministry of Housing & Urban Affairs (MoHUA) शी संबंधित आहे.

17. SVANidhi se Samriddhi म्हणजे काय?

पीएम स्वनिधी लाभार्थी आणि त्यांच्या कुटुंबांना विविध सरकारी कल्याणकारी योजनांशी जोडण्याचा सामाजिक सुरक्षा उपक्रम.

18. पीएम स्वनिधी योजनेत ग्रामीण किंवा peri-urban भागातील विक्रेत्यांचा समावेश आहे का?

सुधारित योजनेत कव्हरेज census towns, peri-urban areas इत्यादी भागांमध्ये टप्प्याटप्प्याने वाढविण्यात येत आहे.

19. पीएम स्वनिधी योजनेचा व्यवसायासाठी काय फायदा होतो?

विक्रेत्यांना माल खरेदी, कच्चा माल आणि दैनंदिन व्यवसायासाठी आवश्यक कार्यकारी भांडवल उपलब्ध होते.

20. पीएम स्वनिधी योजनेचे अंतिम उद्दिष्ट काय आहे?

स्ट्रीट व्हेंडर्सना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम, डिजिटलदृष्ट्या सक्षम आणि आत्मनिर्भर बनविणे हे या योजनेचे व्यापक उद्दिष्ट आहे

महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links

RELATED