ई-नॅम योजना (e-NAM) म्हणजे National Agriculture Market. ही भारत सरकारची डिजिटल कृषी बाजारपेठ असून देशातील विविध APMC मंडईंना एका ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मशी जोडण्याचा उद्देश या योजनेमागे आहे. यामुळे शेतकरी आणि विक्रेत्यांना अधिक खरेदीदारांपर्यंत पोहोचण्याची, पारदर्शक ऑनलाइन लिलावाद्वारे किंमत शोधण्याची आणि ऑनलाइन पेमेंटची सुविधा मिळते

योजना ही शेतकऱ्यांसाठी थेट पैसे देणारी योजना नसून शेतमालाच्या बाजारपेठेतील व्यवहार अधिक पारदर्शक आणि कार्यक्षम करण्यासाठीचे डिजिटल मार्केट प्लॅटफॉर्म आहे. e-NAM अंतर्गत गुणवत्ता तपासणी, ऑनलाइन बोली, व्यापार व्यवहार आणि पेमेंट यांसारख्या प्रक्रिया डिजिटल पद्धतीने जोडल्या जातात.

ई-नॅम योजना – थोडक्यात माहिती

e-NAMच्या अधिकृत माहितीनुसार SFAC ही e-NAMची प्रमुख अंमलबजावणी संस्था आहे.

ई-नॅम योजना म्हणजे काय?

ई-नॅम योजना ही देशभरातील कृषी बाजारपेठांना एकत्र आणणारी इलेक्ट्रॉनिक ट्रेडिंग प्रणाली आहे.

सोप्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, शेतकरी आपला शेतमाल मंडईत आणतो. त्या शेतमालाची नोंद, वजन आणि आवश्यकतेनुसार गुणवत्ता तपासणी झाल्यानंतर तो e-NAM प्रणालीद्वारे ऑनलाइन लिलावासाठी उपलब्ध होऊ शकतो.

यानंतर व्यापारी ऑनलाइन बोली लावतात. त्यामुळे शेतकऱ्याला उपलब्ध बाजारातील मागणी आणि बोलीच्या आधारे शेतमालाची किंमत ठरवण्याची अधिक पारदर्शक प्रक्रिया मिळते.

योजनेचा मुख्य उद्देश

ई-नॅम योजना पुढील प्रमुख उद्दिष्टांसाठी राबविण्यात येते:

• देशातील कृषी बाजारपेठांना ऑनलाइन जोडणे.
• शेतकऱ्यांना अधिक खरेदीदारांपर्यंत पोहोचण्याची संधी देणे.
• शेतमालाची पारदर्शक किंमत शोधण्यास मदत करणे.
• ऑनलाइन लिलाव प्रणालीला प्रोत्साहन देणे.
• कृषी बाजारातील माहितीची कमतरता कमी करणे.
• शेतमालाच्या गुणवत्तेनुसार किंमत मिळण्यास मदत करणे.
• ऑनलाइन पेमेंटला प्रोत्साहन देणे.
• राज्यांतर्गत आणि आंतरराज्यीय कृषी व्यापार सुलभ करणे.
• बाजारातील व्यवहार अधिक कार्यक्षम करणे.
• शेतकरी आणि FPOsना डिजिटल बाजारपेठेशी जोडणे.

योजना कधी सुरू झाली?

ई-नॅम योजना 14 एप्रिल 2016 रोजी सुरू करण्यात आली.

या योजनेची संकल्पना म्हणजे देशातील विविध कृषी उत्पन्न बाजार समित्यांना (APMCs) एका समान ऑनलाइन बाजारपेठेशी जोडणे.

मूळ योजनेच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार e-NAM साठी Agri-Tech Infrastructure Fund (ATIF) अंतर्गत ₹200 कोटींची तरतूद करण्यात आली होती. सुरुवातीला 585 निवडक नियंत्रित घाऊक कृषी बाजारपेठांना जोडण्याची संकल्पना होती.

ई-नॅम योजनेची गरज का पडली?

पारंपरिक कृषी बाजारपेठेत शेतकऱ्याला अनेक वेळा मर्यादित खरेदीदार, स्थानिक मागणी आणि बाजारभावाची अपुरी माहिती यांचा सामना करावा लागू शकतो.

याशिवाय शेतमालाची गुणवत्ता, उपलब्धता आणि विविध मंडईतील दर याबाबत माहिती वेळेवर मिळणे कठीण असू शकते.

ई-नॅम योजना या समस्यांवर डिजिटल माध्यमातून उपाय करण्याचा प्रयत्न करते. ऑनलाइन बाजारपेठेमुळे अधिक खरेदीदारांपर्यंत पोहोच, पारदर्शक बोली आणि वास्तविक मागणी-पुरवठ्यावर आधारित किंमत शोधण्यास मदत होते.

ई-नॅम योजनेचे प्रमुख फायदे

1. अधिक खरेदीदारांपर्यंत पोहोच

शेतकऱ्याला केवळ स्थानिक खरेदीदारांवर अवलंबून राहण्याऐवजी डिजिटल बाजारपेठेतील अधिक खरेदीदारांशी जोडले जाण्याची संधी मिळते.

2. पारदर्शक लिलाव

e-NAMवर ऑनलाइन बोली प्रक्रियेमुळे शेतमालाच्या विक्रीमध्ये पारदर्शकता वाढविण्याचा प्रयत्न केला जातो.

3. योग्य किंमत शोधण्यास मदत

वास्तविक मागणी आणि पुरवठ्यावर आधारित ऑनलाइन बोलीमुळे शेतमालाची किंमत शोधण्याची प्रक्रिया अधिक स्पर्धात्मक होऊ शकते.

4. गुणवत्तेनुसार किंमत

e-NAMमध्ये Quality Assayingला महत्त्व दिले जाते. त्यामुळे शेतमालाची गुणवत्ता तपासून त्यानुसार बोली लावण्यास व्यापाऱ्यांना मदत होते.

5. ऑनलाइन पेमेंट

e-NAM प्रणालीमध्ये ऑनलाइन पेमेंटची सुविधा उपलब्ध आहे.

6. बाजारपेठेची माहिती

शेतकरी डिजिटल माध्यमातून आपल्या शेतमालाच्या व्यवहाराशी संबंधित माहिती पाहू शकतो.

ई-नॅममध्ये शेतकऱ्याची नोंदणी कशी करावी?

e-NAMच्या अधिकृत Farmers Moduleनुसार मोबाइल अॅप डाउनलोड केल्यानंतर Home Pageवरील Register पर्यायातून नोंदणी प्रक्रिया सुरू करता येते.

Step 1 – e-NAM App डाउनलोड करा

अधिकृत e-NAM प्लॅटफॉर्म/अॅप वापरा.

Step 2 – Register पर्याय निवडा

Home Pageवर उपलब्ध असलेल्या Register पर्यायावर क्लिक करा.

Step 3 – आवश्यक माहिती भरा

नोंदणी प्रक्रियेत मागितलेली आवश्यक माहिती भरा.

Step 4 – मोबाइल/ई-मेल सत्यापन

प्रणालीच्या सूचनेनुसार मोबाइल किंवा ई-मेलशी संबंधित सत्यापन पूर्ण करा.

Step 5 – लॉगिन करा

नोंदणी पूर्ण झाल्यानंतर आपल्या खात्यात लॉगिन करा.

Step 6 – शेतमालाची माहिती पाहा

शेतकरी My Lots विभागात आपल्या शेतमालाशी संबंधित माहिती पाहू शकतो.

e-NAM वर शेतमालाची विक्री कशी होते?

e-NAMमधील प्रक्रिया साधारणपणे पुढीलप्रमाणे असते:

शेतकरी → मंडईत शेतमाल आणणे → Gate Entry → वजन → Quality Assaying → Lot तयार करणे → Online Bidding → Winner निवड → विक्री किंमत स्वीकारणे → पेमेंट → Lot Exit

अधिकृत Farmers Moduleनुसार लिलाव पूर्ण झाल्यानंतर विजेता घोषित केला जातो आणि शेतकऱ्याला विक्रीची किंमत स्वीकारण्याची किंवा नाकारण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.

e-NAM मध्ये Quality Assaying म्हणजे काय?

Quality Assaying म्हणजे शेतमालाची गुणवत्ता तपासण्याची प्रक्रिया.

शेतमालाची गुणवत्ता तपासल्यामुळे व्यापाऱ्यांना बोली लावताना उत्पादनाच्या दर्जाची माहिती मिळण्यास मदत होते.

e-NAMच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये गुणवत्ता तपासणी व्यवस्था मजबूत करून गुणवत्तेनुसार व्यापाराला प्रोत्साहन देण्यावर भर देण्यात आला आहे.

e-NAM मध्ये ऑनलाइन लिलाव कसा होतो?

शेतमालाची मंडईमध्ये नोंद झाल्यानंतर संबंधित lot ऑनलाइन बोलीसाठी उपलब्ध होतो.

व्यापारी e-NAM प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध lot पाहून बोली लावू शकतात. e-NAMच्या Traders Moduleमध्ये Bidding, Winner List, My Bid History, Pending Invoices आणि Gate Entry यांसारखे पर्याय उपलब्ध आहेत.

e-NAM मध्ये व्यापाऱ्यांना काय सुविधा मिळतात?

e-NAM केवळ शेतकऱ्यांसाठी नसून व्यापाऱ्यांसाठीही डिजिटल ट्रेडिंग प्लॅटफॉर्म आहे.

व्यापारी:

• ऑनलाइन नोंदणी करू शकतात.
• उपलब्ध शेतमाल पाहू शकतात.
• ऑनलाइन बोली लावू शकतात.
• Winner List पाहू शकतात.
• Bid History पाहू शकतात.
• Pending Invoices तपासू शकतात.
• Gate Entryशी संबंधित माहिती पाहू शकतात.

e-NAM मध्ये FPOsची भूमिका

Farmer Producer Organisations (FPOs) यांनाही e-NAMच्या माध्यमातून बाजारपेठेशी जोडण्यावर भर दिला जातो.

यामुळे शेतकरी उत्पादक संस्थांना एकत्रितपणे उत्पादनाचे विपणन करण्यासाठी डिजिटल बाजारपेठेचा वापर करता येतो.

अधिकृत e-NAM पोर्टलवर FPOsना नोंदणी करून पारदर्शक पद्धतीने व्यापार करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.

ई-नॅम योजनेतील ऑनलाइन पेमेंट

e-NAMमध्ये व्यवहार पूर्ण झाल्यानंतर ऑनलाइन पेमेंटची सुविधा उपलब्ध आहे.

अधिकृत e-NAM पोर्टलनुसार व्यापारी UPIद्वारेही पेमेंट करू शकतात. BHIM/UPI पेमेंट प्रक्रियेत व्यापारी आपला VPA देऊन व्यवहार अधिकृत करू शकतो.

यामुळे कृषी बाजारातील आर्थिक व्यवहार अधिक डिजिटल करण्यास मदत होते.

ई-नॅम योजनेचे महत्त्व

भारतातील मोठ्या कृषी अर्थव्यवस्थेमध्ये शेतमालाला योग्य बाजारपेठ आणि योग्य किंमत मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

ई-नॅम योजना देशभरातील कृषी बाजारपेठांना डिजिटल पद्धतीने जोडून शेतकऱ्यांना अधिक स्पर्धात्मक बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न करते.

यामुळे Digital Agriculture + Transparent Auction + Quality-based Price Discovery + Online Payment या चार घटकांना एकत्र आणण्यास मदत होते.

ई-नॅम योजना आणि महाराष्ट्र

महाराष्ट्रातील कृषी बाजारपेठांनाही e-NAMच्या डिजिटल बाजारव्यवस्थेशी जोडण्याची व्यवस्था आहे. अधिकृत e-NAM वेबसाइटवर महाराष्ट्रासाठी State Unified License Acts संबंधित माहिती उपलब्ध आहे.

महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांनी आपल्या जवळच्या e-NAMशी संबंधित मंडई/कृषी उत्पन्न बाजार समितीकडे उपलब्ध सुविधा आणि नोंदणी प्रक्रियेबाबत माहिती घ्यावी.

ई-नॅम योजनेची वैशिष्ट्ये

• ऑनलाइन कृषी बाजारपेठ.
• APMC मंडईंचे डिजिटल एकत्रीकरण.
• ऑनलाइन लिलाव.
• पारदर्शक किंमत शोध.
• Quality Assaying.
• ऑनलाइन पेमेंट.
• व्यापारी आणि शेतकरी यांच्यात डिजिटल संपर्क.
• FPOsसाठी बाजारपेठ.
• राज्यांतर्गत आणि आंतरराज्यीय व्यापाराला प्रोत्साहन.
• Warehouse-based Sale आणि eNWR tradeला प्रोत्साहन.

ई-नॅम योजना – 20 FAQ

1. ई-नॅम योजना म्हणजे काय?

ई-नॅम म्हणजे National Agriculture Market. ही देशातील कृषी बाजारपेठांना ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मवर जोडणारी डिजिटल बाजार व्यवस्था आहे.

2. e-NAMचे पूर्ण रूप काय आहे?

National Agriculture Market हे e-NAMचे पूर्ण रूप आहे.

3. e-NAM योजना कधी सुरू झाली?

e-NAMची सुरुवात 14 एप्रिल 2016 रोजी झाली.

4. e-NAMचा मुख्य उद्देश काय आहे?

शेतकऱ्यांना अधिक खरेदीदार, पारदर्शक ऑनलाइन लिलाव आणि चांगली किंमत शोधण्याची संधी उपलब्ध करून देणे हा मुख्य उद्देश आहे.

5. e-NAM कोणत्या मंत्रालयाशी संबंधित आहे?

ही योजना कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालयाशी संबंधित आहे.

6. e-NAMवर शेतकरी नोंदणी करू शकतो का?

होय. अधिकृत Farmers Moduleनुसार e-NAM Appच्या माध्यमातून शेतकरी नोंदणी करू शकतो.

7. e-NAMवर शेतमालाची विक्री कशी होते?

शेतमालाची मंडईत नोंद झाल्यानंतर त्याची गुणवत्ता तपासणी आणि lot तयार केल्यानंतर ऑनलाइन बोली होऊ शकते.

8. e-NAMवर ऑनलाइन लिलाव होतो का?

होय. व्यापारी e-NAM प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध शेतमालासाठी ऑनलाइन बोली लावू शकतात.

9. e-NAMमध्ये Quality Assaying म्हणजे काय?

शेतमालाचा दर्जा तपासण्याची प्रक्रिया म्हणजे Quality Assaying. यामुळे गुणवत्तेनुसार बोली लावण्यास मदत होते.

10. e-NAMमध्ये ऑनलाइन पेमेंट मिळते का?

होय. e-NAMमध्ये ऑनलाइन पेमेंटची सुविधा उपलब्ध आहे.

11. e-NAMमध्ये UPI पेमेंट करता येते का?

होय. अधिकृत e-NAM माहितीनुसार व्यापाऱ्यांसाठी UPI/BHIMद्वारे पेमेंटची सुविधा उपलब्ध आहे.

12. e-NAM फक्त शेतकऱ्यांसाठी आहे का?

नाही. शेतकरी, व्यापारी, FPOs आणि इतर संबंधित बाजार घटकांसाठी e-NAMमध्ये विविध मॉड्यूल उपलब्ध आहेत.

13. FPO म्हणजे काय?

FPO म्हणजे Farmer Producer Organisation. शेतकऱ्यांनी उत्पादक संस्था म्हणून एकत्र येऊन बाजारपेठेशी व्यवहार करण्यासाठी FPOची भूमिका महत्त्वाची आहे.

14. e-NAMमध्ये व्यापारी नोंदणी करू शकतो का?

होय. Traders Moduleद्वारे व्यापारी नोंदणी करू शकतात.

15. शेतकरी आपल्या lotची माहिती पाहू शकतो का?

होय. Farmers Moduleमधील My Lots विभागात शेतकरी आपल्या lotची माहिती पाहू शकतो.

16. शेतकरी बोलीची किंमत स्वीकारू शकतो का?

होय. अधिकृत माहितीनुसार लिलाव पूर्ण झाल्यानंतर विजेता घोषित झाल्यावर शेतकरी विक्री किंमत स्वीकारू किंवा नाकारू शकतो.

17. e-NAMमुळे शेतकऱ्यांना काय फायदा होतो?

अधिक खरेदीदारांपर्यंत पोहोच, पारदर्शक लिलाव, गुणवत्तेनुसार किंमत शोध आणि ऑनलाइन पेमेंट यांसारखे फायदे मिळू शकतात.

18. महाराष्ट्र e-NAMमध्ये सहभागी आहे का?

होय. e-NAMच्या अधिकृत पोर्टलवर महाराष्ट्रासाठी संबंधित State Unified Licenseची माहिती उपलब्ध आहे.

19. e-NAMमध्ये किती मंडई आहेत?

e-NAMच्या अधिकृत पोर्टलवर सध्या 1,000 e-NAM Mandisचे कव्हरेज दर्शविले आहे.

20. e-NAMची अधिकृत वेबसाइट कोणती?

e-NAMची अधिकृत वेबसाइट enam.gov.in आहे.

महत्त्वाच्या डेली अपडेट साठी Important Links

RELATED