तिसरी पंचवार्षिक योजना
तिसरी पंचवार्षिक योजना तिसरी पंचवार्षिक योजना तिसऱ्या पंचवार्षिक योजनेची महत्वाची वैशिष्टये – कालावधी – १ एप्रिल, १९६१ ते ३१ मार्च, १९६६ अध्यक्ष – पं. जवाहरलाल नेहरू उपाध्यक्ष – सी. एम. त्रिवेदी प्रतिमान – महालनोबीस प्रतीमानावर आधारित सुखमोय चक्रवर्ती यांच्या “The Mathematical Framework of the Third Plan” या लेखावर आधारित मुख्य भर – कृषी व मूलभूत […]
भारतातील राष्ट्रीय उत्पन्नाचे मोजमाप
भारतातील राष्ट्रीय उत्पन्नाचे मोजमाप भारतातील राष्ट्रीय उत्पन्नाचे मोजमाप स्वातंत्र्यपूर्व भारतातील राष्ट्रीय उत्पन्नाचे मोजमाप – दादाभाई नौरोजी – पहिले व्यक्ती ज्यांनी भारताचे राष्ट्रीय उत्पन्न मोजण्याचा प्रयत्न केला. त्यांनी १९६७-६८ मध्ये भारताचे राष्ट्रीय उत्पन्न रु. ३४० कोटी तर दरडोई उत्पन्न रु. २० इतके असल्याचे सांगितले. ही पद्धत वैज्ञानिक मानली जात नाही. विल्यम डीग्बी – १९९७-९८ मध्ये भारताचे […]
दुसरी पंचवार्षिक योजना
दुसरी पंचवार्षिक योजना दुसरी पंचवार्षिक योजना दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेची वैशिष्टये – कालावधी – १ एप्रिल १९५६ ते ३१ मार्च १९६१. राष्ट्रीय विकास परिषदेने दुसऱ्या योजनेस २ मे १९५६ ला मान्यता दिली. अध्यक्ष – पं. जवाहरलाल नेहरू उपाध्यक्ष – टी. टी. कृष्णम्माचारी प्रतिमान – पी. सी. महालनोबीस प्रतिमान मुख्य भर – जड व मूलभूत उद्योग क्षेत्र […]
राष्ट्रीय उत्पन्न
राष्ट्रीय उत्पन्न adminMay 22, 2020 राष्ट्रीय उत्पन्न उत्पन्नाचे प्रकार – राष्ट्रीय उत्पनाच्या मोजमापाच्या दृष्टीने उत्पन्नाचे दोन प्रकार आहेत – १. घटक उत्पन्न – भूमी, श्रम, भांडवल व उद्योजगता हे चार उत्पन्नाचे घटक मानले जातात. उत्पादनाच्या घटकाच्या मालकांना प्राप्त होणाऱ्या उत्पन्नाला ‘घटक उत्पन्न’ असे म्हणतात. उदाहरणार्थ- भूमी मालकाला खंड, कामगाराला मजुरी, भांडवल मालकाला व्याज, उद्योजाकाला नफा, […]
पहिली पंचवार्षिक योजना
पहिली पंचवार्षिक योजना पहिली पंचवार्षिक योजना पहिल्या पंचवार्षिक योजनेची महत्वाची वैशिष्ट्ये – कालावधी – १ एप्रिल १९५१ ते ३१ मार्च १९५६. पंडित नेहरूंनी पहिली योजना मांडली. अध्यक्ष – पं. जवाहरलाल नेहरू उपाध्यक्ष – गुलझारीलाल नंदा प्रतिमान – हेराल्ड डोमर यांचे जास्त गुंतवणुकीचे प्रतिमान मुख्य भर – कृषी क्षेत्र उद्दिष्टे – दुसरे महायुद्ध व देशाची फाळणी […]
अर्थव्यवस्था व अर्थव्यवस्थेचे प्रकार
अर्थव्यवस्था व अर्थव्यवस्थेचे प्रकार अर्थव्यवस्था व अर्थव्यवस्थेचे प्रकार अर्थव्यवस्थेची व्याख्या – उत्पादन, विभाजन, विनिमय आणि उपभोग या चार प्रकारच्या व्यवहारांना ‘आर्थिक व्यवहार’ म्हटले जाते. या चार व्यवहारांशी संबंधित संस्था, संघटना यांच्या एकत्रिकरणातून तयार होणाऱ्या संस्थेला “अर्थव्यवस्था ” म्हणतात. ऑडम स्मिथ यांच्या मते – ‘अर्थशास्त्र म्हणजे राष्ट्राच्या संपतीच्या स्वभाव वैशिष्ट्यांची आणि कारणांची चिकित्सा होय’. अर्थव्यवस्था (Economics) हे […]
दारिद्र्य : संकल्पना व मोजमाप
दारिद्र्य : संकल्पना व मोजमाप दारिद्र्य : संकल्पना व मोजमाप सापेक्ष व निरपेक्ष दारिद्र्य – १. सापेक्ष दारिद्र्य (Relative poverty) – देशातील उच्चतम ५ किंवा १० % लोकसंख्येची संपत्ती, उत्पन्न किंवा उपभोगाच्या, तुलनेत देशातील न्यूनतम ५ किंवा १० % लोकसंख्येची संपत्ती, उत्पन्न किंवा उपभोगाचे मोजमाप केल्यास त्यास सापेक्ष दारिद्र्य असे म्हणतात. २. निरपेक्ष दारिद्र्य (Absolute […]
जागतिक स्तरावरील विकासाचे निर्देशांक
जागतिक स्तरावरील विकासाचे निर्देशांक adminMay 22, 2020 जागतिक स्तरावरील विकासाचे निर्देशांक जागतिक स्तरावर “संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम ” (UNDP) मार्फत दरवर्षी डिसेंबर मध्ये त्या वर्षाचा “मानव विकास अहवाल ” जाहीर केला जातो . या अहवालात पुढील पाच निर्देशांकांची गणना केली जाते : १. मानव विकास निर्देशांक (Human Development Index – HDI) २. असमानता- समायोजित मानव […]
बेरोजगारी व बेरोजगारीचे प्रकार
बेरोजगारी व बेरोजगारीचे प्रकार बेरोजगारी व बेरोजगारीचे प्रकार बेरोजगार म्हणजे ज्या व्यक्तीला काम करण्याची इच्छा आहे परंतु काम मिळत नाही. बेरोजगारीचे प्रकार अ. शहरी बेरोजगारी १. संरचनात्मक बेरोजगारी – ही बेरोजगारी ‘मजुरांची मागणी कमी व पुरवठा जास्त’ या अवस्थेमुळे उद्भवते. औद्योगिक विकासदर कमी असल्याने पुरेसा रोजगार उपलब्ध होऊ शकत नाही . २. शैक्षणिक / सुशिक्षित […]
भारतातील दारिद्रयाची करणे
भारतातील दारिद्रयाची करणे भारतातील दारिद्रयाची करणे अर्थशास्त्र महत्वाच्या नोट्स डाउनलोड करा सर्व विषयाचे सराव प्रश्नसंच डाउनलोड करा Mpsc मोफत ऑनलाइन टेस्ट सिरिज Join Now नवीन सरकारी नोकरी अपडेट्स Visit Now MHADA Exam Pattern & Syllabus PDF Download म्हाडा भरती Non Creamy Layer प्रमाणपत्र सूचना महाराष्ट्र पोलिस भरती तयारी कशी करावी संपूर्ण माहिती महापरीक्षा संपूर्ण माहिती […]