PM-YASASVI Scholarship Scheme 2026-विद्यार्थ्यांसाठी शिक्षा प्रोत्साहन शिष्यवृत्ती
PM-YASASVI (Pradhan Mantri Young Achievers Scholarship Award Scheme for Vibrant India) ही भारत सरकारच्या सामाजिक न्याय आणि अधिकारिता मंत्रालयामार्फत (Ministry of Social Justice & Empowerment) राबविण्यात येणारी एक महत्त्वाची केंद्रीय शिष्यवृत्ती योजना आहे. या योजनेचा मुख्य उद्देश OBC (Other Backward Classes), EBC (Economically Backward Classes) आणि DNT (De-Notified, Nomadic and Semi-Nomadic Tribes) या सामाजिक प्रवर्गातील गुणवंत पण आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांना शालेय व उच्च शिक्षणासाठी आर्थिक सहाय्य प्रदान करणे हा आहे.
भारतामध्ये अनेक विद्यार्थी आर्थिक अडचणींमुळे उच्च दर्जाचे शिक्षण पूर्ण करू शकत नाहीत. PM-YASASVI योजना अशा विद्यार्थ्यांना शिक्षणाच्या प्रवाहात टिकवून ठेवण्यासाठी, त्यांना दर्जेदार शाळा, महाविद्यालये आणि व्यावसायिक अभ्यासक्रमांमध्ये प्रवेश घेण्याची संधी उपलब्ध करून देते. या योजनेद्वारे शिक्षणातील आर्थिक अडथळे दूर करून सामाजिक व शैक्षणिक समता निर्माण करण्याचा प्रयत्न करण्यात येतो.
योजनेची पार्श्वभूमी व महत्त्व
देशातील OBC, EBC आणि DNT प्रवर्गातील अनेक विद्यार्थी गुणवत्ताधारित असूनही आर्थिक मर्यादांमुळे उच्च शिक्षणापासून वंचित राहतात. या समस्येवर उपाय म्हणून केंद्र सरकारने PM-YASASVI योजना सुरू केली. ही योजना केवळ आर्थिक सहाय्य देणारी नसून, ती विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीसाठी एक व्यापक चौकट प्रदान करते.
PM-YASASVI योजना विद्यार्थ्यांना शालेय स्तरापासून ते उच्च शिक्षणापर्यंत सातत्यपूर्ण सहाय्य उपलब्ध करून देते. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना शिक्षण सोडण्याची शक्यता कमी होते आणि त्यांचा आत्मविश्वास वाढतो. दीर्घकालीन दृष्टिकोनातून ही योजना कुशल मनुष्यबळ निर्मितीस मदत करते, जे देशाच्या सामाजिक व आर्थिक विकासासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.
PM-YASASVI Scholarship Scheme-योजनेचा उद्देश
PM-YASASVI योजनेचे प्रमुख उद्देश पुढीलप्रमाणे आहेत:
- आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल पण गुणवंत विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी आर्थिक सहाय्य देणे
- शालेय व उच्च शिक्षणातील गळती (Drop-out Rate) कमी करणे
- उच्च दर्जाच्या शाळा व महाविद्यालयांमध्ये प्रवेश घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहन देणे
- सामाजिक न्याय आणि शैक्षणिक समानता प्रस्थापित करणे
- विद्यार्थ्यांना भविष्यातील रोजगार व स्पर्धात्मक संधींसाठी सक्षम बनवणे
योजनेअंतर्गत समाविष्ट उप-योजना
PM-YASASVI ही एक व्यापक योजना असून तिच्या अंतर्गत विविध शैक्षणिक टप्प्यांनुसार खालील उप-योजना समाविष्ट आहेत:
1. Pre-Matric Scholarship
ही उप-योजना इयत्ता 9 आणि 10 मध्ये शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी आहे. या स्तरावर विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक खर्च, शालेय साहित्य आणि इतर आवश्यक बाबींसाठी आर्थिक सहाय्य दिले जाते.
2. Post-Matric Scholarship
इयत्ता 11, 12 तसेच पदवी व पदव्युत्तर स्तरावर शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी ही उप-योजना लागू आहे. यामध्ये शिक्षण शुल्क, निर्वाह भत्ता आणि इतर शैक्षणिक खर्चाचा समावेश होतो.
3. Top Class School Education
ही उप-योजना उच्च दर्जाच्या निवासी किंवा नामांकित शाळांमध्ये इयत्ता 9 ते 12 साठी शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी आहे. या अंतर्गत शिक्षण शुल्क, हॉस्टेल शुल्क, पुस्तके आणि इतर खर्च कव्हर केला जातो.
4. Top Class College Education
ही उप-योजना पदवी, व्यावसायिक व तांत्रिक अभ्यासक्रम करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी आहे. यामध्ये शिक्षण शुल्क, निर्वाह भत्ता, संगणक किंवा शैक्षणिक उपकरणे यांसाठी सहाय्य दिले जाते.
5. हॉस्टेल सुविधा
निवडक प्रकरणांमध्ये विद्यार्थ्यांसाठी हॉस्टेल बांधकाम व निवास सुविधांशी संबंधित सहाय्य दिले जाते.
PM-YASASVI Scholarship Scheme-लाभ
PM-YASASVI योजनेअंतर्गत विद्यार्थ्यांना खालील लाभ दिले जातात:
- शिक्षण शुल्क किंवा शुल्क परतावा
- मासिक किंवा वार्षिक निर्वाह भत्ता
- पुस्तके, स्टेशनरी व अभ्यास साहित्य खर्च
- व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी अतिरिक्त आर्थिक सहाय्य
- सर्व शिष्यवृत्ती रक्कम Direct Benefit Transfer (DBT) प्रणालीद्वारे थेट विद्यार्थ्यांच्या आधार-संलग्न बँक खात्यात जमा केली जाते
लाभाची रक्कम अभ्यासक्रमाच्या स्तरानुसार आणि प्रकारानुसार बदलू शकते.
पात्रता निकष
PM-YASASVI शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज करणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी खालील पात्रता अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- विद्यार्थी भारताचा नागरिक असावा
- विद्यार्थी OBC, EBC किंवा DNT प्रवर्गातील असावा
- संबंधित शाळा किंवा महाविद्यालयात नियमित अभ्यासक्रम करत असावा
- कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹2,50,000/- पेक्षा जास्त नसावे
- मागील परीक्षेत समाधानकारक गुण प्राप्त केलेले असावेत
- विद्यार्थ्याचे आधार-संलग्न बँक खाते असणे आवश्यक आहे
PM-YASASVI Scholarship Scheme-अर्ज प्रक्रिया
PM-YASASVI शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज National Scholarship Portal (NSP) द्वारे ऑनलाइन पद्धतीने करावा लागतो.
अर्ज करण्याची प्रक्रिया:
- National Scholarship Portal वर नवीन नोंदणी करणे
- लॉगिन करून Fresh Application निवडणे
- उपलब्ध योजनांमधून “PM-YASASVI Scholarship Scheme” निवडणे
- वैयक्तिक, शैक्षणिक व बँक तपशील भरने
- आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करणे
- अर्ज अंतिम सबमिट करणे
अर्ज सबमिट केल्यानंतर त्याची पडताळणी संबंधित शैक्षणिक संस्था व विभागामार्फत केली जाते.
आवश्यक कागदपत्रे
- आधार कार्ड
- उत्पन्न प्रमाणपत्र
- जात प्रमाणपत्र (OBC / EBC / DNT)
- मागील वर्षाचे गुणपत्रक
- बँक खाते तपशील / पासबुक
- शाळा किंवा महाविद्यालयाचे बोनाफाईड प्रमाणपत्र
अर्जांची पडताळणी व वितरण प्रक्रिया
अर्जांची पडताळणी दोन टप्प्यांत केली जाते. प्रथम संबंधित शैक्षणिक संस्था अर्जाची तपासणी करते. त्यानंतर राज्य किंवा केंद्र स्तरावरील अधिकृत विभागाकडून अंतिम पडताळणी केली जाते. सर्व प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर मंजूर शिष्यवृत्तीची रक्कम थेट विद्यार्थ्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.
महत्त्वाच्या सूचना
- अपूर्ण किंवा चुकीची माहिती दिल्यास अर्ज नाकारला जाऊ शकतो
- अर्जाच्या अंतिम तारखा NSP पोर्टलवर वेळोवेळी जाहीर केल्या जातात
- वेळेत अर्ज करणे विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत आवश्यक आहे
- एकाच वेळी समान स्वरूपाच्या एकापेक्षा अधिक शिष्यवृत्तींचा लाभ घेता येणार नाही
PM-YASASVI Scholarship Scheme ही OBC, EBC आणि DNT प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची व दूरगामी परिणाम करणारी योजना आहे. ही योजना विद्यार्थ्यांना शिक्षणात सातत्य ठेवण्यासाठी आर्थिक सुरक्षितता प्रदान करते आणि त्यांना उच्च दर्जाच्या शिक्षणाच्या संधी उपलब्ध करून देते. योग्य वेळी अर्ज करून, आवश्यक कागदपत्रांसह प्रक्रिया पूर्ण केल्यास विद्यार्थी या योजनेचा प्रभावी लाभ घेऊ शकतात.
महत्वाच्या लिंक्स
- फॉर्म भरण्यासाठी येथे क्लिक करा- Click Here
- अधिकृत वेबसाइट-Click Here
- OO Academy Official Website-Click Here
