राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा अधिनियम (NFSA)
अधिनियमाचा उद्देश
- देशातील गरीब व गरजू नागरिकांना अन्न सुरक्षा देणे
- स्वस्त दरात किंवा मोफत अन्नधान्य उपलब्ध करणे
- भूक व कुपोषण कमी करणे
- महिलां व बालकांचे पोषण सुधारणे
कोण पात्र आहे?
- प्राधान्य कुटुंबे (Priority Households – PHH)
- अंत्योदय अन्न योजना (AAY) लाभार्थी
- ग्रामीण व शहरी गरीब कुटुंबे
- रेशन कार्डधारक नागरिक
अन्नधान्य लाभ
✅ प्राधान्य कुटुंब (PHH):
- प्रति व्यक्ती 5 किलो अन्नधान्य प्रति महिना
- दर:
- तांदूळ ₹3/kg
- गहू ₹2/kg
- ज्वारी/मका ₹1/kg
✅ अंत्योदय कुटुंब (AAY):
- प्रति कुटुंब 35 किलो अन्नधान्य प्रति महिना
- अत्यंत गरीब कुटुंबांसाठी
रेशन कार्डचे प्रकार
- अंत्योदय (AAY) रेशन कार्ड
- प्राधान्य (PHH) रेशन कार्ड
- राज्यनिहाय इतर प्रकार
महिला व बालकांसाठी तरतूद
- गर्भवती व स्तनपान करणाऱ्या महिलांना
- मोफत अन्न
- मातृत्व लाभ (₹6,000 पर्यंत)
- 6 वर्षांखालील बालकांसाठी
- ICDS / अंगणवाडीमार्फत पोषण आहार
- शाळकरी मुलांसाठी
- मध्यान्ह भोजन योजना (MDM)
वितरण व्यवस्था
- सार्वजनिक वितरण प्रणाली (PDS)
- स्वस्त धान्य दुकाने (रेशन दुकान)
- आधार लिंक्ड e-POS मशीन
अधिनियमाचे फायदे
- गरीबांसाठी अन्नाची खात्री
- अन्नधान्य दर स्थिर
- पोषण सुधारणा
- पारदर्शक वितरण प्रणाली
तक्रार निवारण
- जिल्हा अन्न अधिकारी
- राज्य अन्न आयोग
- हेल्पलाइन / ऑनलाइन पोर्टल
अधिनियमाचे महत्त्व
- अन्न हा मूलभूत हक्क म्हणून मान्यता
- सामाजिक सुरक्षा मजबूत करणे
- प्रधानमंत्री जन धन योजना (PMJDY)
- राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा अधिनियम (NFSA)
- Amsterdam Merit Scholarships (AMS)
- Erasmus Mundus Scholarships (EU)
- PMFME योजना
🍚 राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा अधिनियम (NFSA) – 20 FAQ
1. राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा अधिनियम म्हणजे काय?
→ गरीब व गरजू नागरिकांना अन्नधान्याचा कायदेशीर हक्क देणारा अधिनियम.
2. NFSA कधी लागू झाला?
→ 5 जुलै 2013 रोजी.
3. NFSA कोणत्या मंत्रालयांतर्गत आहे?
→ ग्राहक व्यवहार, अन्न व सार्वजनिक वितरण मंत्रालय.
4. NFSA चा मुख्य उद्देश काय आहे?
→ देशातील अन्न सुरक्षा सुनिश्चित करणे.
5. NFSA अंतर्गत कोण पात्र आहे?
→ PHH व AAY रेशन कार्डधारक.
6. PHH म्हणजे काय?
→ प्राधान्य कुटुंब (Priority Household).
7. AAY म्हणजे काय?
→ अंत्योदय अन्न योजना – अतिगरीब कुटुंबांसाठी.
8. PHH ला किती धान्य मिळते?
→ प्रति व्यक्ती 5 किलो प्रतिमहिना.
9. AAY ला किती धान्य मिळते?
→ प्रति कुटुंब 35 किलो प्रतिमहिना.
10. अन्नधान्याचे दर किती आहेत?
→ तांदूळ ₹3/kg, गहू ₹2/kg, ज्वारी/मका ₹1/kg.
11. रेशन कार्ड आवश्यक आहे का?
→ हो, अनिवार्य आहे.
12. धान्य कुठून मिळते?
→ स्वस्त धान्य दुकान (रेशन दुकान).
13. आधार लिंक आवश्यक आहे का?
→ बहुतांश राज्यांत आवश्यक आहे.
14. e-POS म्हणजे काय?
→ डिजिटल मशीनद्वारे धान्य वितरण.
15. महिलांसाठी कोणते लाभ आहेत?
→ गर्भवती व स्तनपान करणाऱ्या महिलांना पोषण लाभ.
16. मुलांसाठी काय लाभ आहेत?
→ अंगणवाडी व मध्यान्ह भोजन.
17. NFSA अंतर्गत रोख रक्कम मिळते का?
→ काही राज्यांत DBT पर्याय उपलब्ध.
18. लाभ न मिळाल्यास तक्रार कुठे करावी?
→ जिल्हा अन्न अधिकारी / हेल्पलाइन.
19. NFSA कायदेशीर अधिकार आहे का?
→ हो, हा कायदेशीर हक्क आहे.
20. NFSA चा मुख्य फायदा काय आहे?
→ गरीबांसाठी अन्नाची खात्री
NFSA, राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा अधिनियम, National Food Security Act, रेशन कार्ड योजना, सार्वजनिक वितरण प्रणाली, PDS, अंत्योदय अन्न योजना, AAY, प्राधान्य कुटुंब, PHH, स्वस्त धान्य, तांदूळ गहू वितरण, गरीब अन्न योजना, Food Security Scheme, DBT अन्न योजना, e-POS रेशन, अंगणवाडी पोषण, मध्यान्ह भोजन, अन्न सबसिडी, केंद्र सरकार योजना
