दीनदयाळ उपाध्याय अंत्योदय योजना – NRLM
दीनदयाळ उपाध्याय अंत्योदय योजना (DAY-NRLM) – संपूर्ण माहिती
🔹 योजना काय आहे?
DAY-NRLM ही केंद्र सरकारची योजना आहे, ज्याचा उद्देश ग्रामीण गरिबांना आर्थिक सक्षमीकरण व स्वावलंबन मिळवून देणे आहे.
ही योजना महिलांच्या स्वयंरोजगारावर (Women Self Help Groups – SHGs) लक्ष केंद्रित करते.
योजनेचा उद्देश
- ग्रामीण गरिबांना आर्थिक व सामाजिक सक्षमीकरण
- रोजगार निर्मिती व स्वयंरोजगार वाढवणे
- महिला SHG च्या माध्यमातून कर्ज व प्रशिक्षण उपलब्ध करणे
- ग्रामीण समुदायांचे विकास आणि कौशल्य वृद्धिंगत करणे
कोण पात्र आहे?
- ग्रामीण गरिब घरगुती सदस्य
- महिलांवर विशेष लक्ष
- BPL (Below Poverty Line) कुटुंब
मुख्य घटक
- सशक्त महिला गट (SHGs)
- महिलांचे स्वयंरोजगार गट
- बँकिंग, बचत व कर्ज प्रवेश
- कौशल्य विकास (Skill Development)
- व्यवसाय व कौशल्य प्रशिक्षण
- उद्योग, कृषी, पशुपालन, हस्तकला
- व्यवसाय/कृषी विकास
- लहान उद्योग व गृहउद्योग
- कृषी व पशुपालन प्रकल्प
- बँकिंग व वित्तीय समावेश
- SHG व स्वयंरोजगार गटांना बँक कर्ज
- वित्तीय साक्षरता
आर्थिक सहाय्य
- बँक कर्जे: SHG / महिला गटांना पुनर्भरणीय कर्ज
- सरकारी अनुदान: प्रशिक्षण, बाजार सुविधा
- संपर्क संस्थांमार्फत सहाय्य: NGOs, Panchayats
अर्ज कसा करायचा?
- स्थानिक ग्रामपंचायत / Block Office / DRDA मध्ये संपर्क
- SHG किंवा महिला गटांतर्गत अर्ज
- प्रशिक्षण व मार्गदर्शनानंतर कर्ज मंजूर
आवश्यक कागदपत्रे
- आधार कार्ड
- बँक खाते
- घरगुती उत्पन्न प्रमाणपत्र
- महिला गट नोंदणी (SHG / NGO प्रमाणपत्र)
योजनेचे फायदे
✅ महिला सक्षमीकरण
✅ ग्रामीण रोजगार निर्मिती
✅ कौशल्य व व्यवसाय प्रशिक्षण
✅ SHG व बँकिंग प्रवेश
✅ आर्थिक स्वावलंबन
योजना कोणासाठी उपयुक्त?
- ग्रामीण महिला
- BPL कुटुंब
- SHG सदस्य
- छोटे व्यवसाय सुरू करणारे महिला
अंमलबजावणी संस्था
- महिला व बाल विकास मंत्रालय (MoWCD)
- राष्ट्रीय ग्रामीण आजीविका अभियान (NRLM)
- राज्य / जिल्हा स्तरावर DRDA
महत्वाच्या अटी
- लाभार्थी गरिब घरगुती सदस्य असावा
- महिला SHG/स्वयंरोजगार गटात सहभागी असावे
- प्रशिक्षण व कर्ज नियमांचे पालन करणे आवश्यक
link- http://दीनदयाळ उपाध्याय अंत्योदय योजना – NRLM
- प्रधानमंत्री जन धन योजना (PMJDY)
- राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा अधिनियम (NFSA)
- Amsterdam Merit Scholarships (AMS)
- Erasmus Mundus Scholarships (EU)
- PMFME योजना
🌾 दीनदयाळ उपाध्याय अंत्योदय योजना – NRLM : 20 FAQ
1. DAY-NRLM योजना काय आहे?
→ ग्रामीण गरीब कुटुंबांना स्वयंरोजगार व आर्थिक सक्षमीकरण देणारी केंद्र सरकारची योजना.
2. NRLM चा पूर्ण अर्थ काय आहे?
→ National Rural Livelihood Mission.
3. ही योजना कधी सुरू झाली?
→ 2011 मध्ये (2015 पासून DAY-NRLM नावाने).
4. योजना कोण राबवते?
→ ग्रामीण विकास मंत्रालय, भारत सरकार.
5. योजना मुख्यत्वे कोणासाठी आहे?
→ ग्रामीण गरीब कुटुंबांसाठी, विशेषतः महिलांसाठी.
6. महिलांवर विशेष लक्ष का दिले जाते?
→ महिला SHG च्या माध्यमातून कुटुंबांचे आर्थिक सक्षमीकरण करण्यासाठी.
7. SHG म्हणजे काय?
→ Self Help Group – महिलांचा स्वयं सहाय्यता गट.
8. SHG मध्ये किती सदस्य असतात?
→ साधारण 10 ते 20 महिला.
9. SHG ला कर्ज मिळते का?
→ हो, बँकांमार्फत कर्ज दिले जाते.
10. कर्जावर व्याज सवलत मिळते का?
→ काही राज्यांमध्ये व्याज अनुदान दिले जाते.
11. प्रशिक्षण दिले जाते का?
→ हो, कौशल्य व उद्योजकता प्रशिक्षण दिले जाते.
12. कोणते व्यवसाय सुरू करता येतात?
→ शेती, पशुपालन, दुग्धव्यवसाय, गृहउद्योग, सेवा व्यवसाय.
13. अर्ज कसा करायचा?
→ ग्रामपंचायत / ब्लॉक ऑफिस / SHG मार्फत.
14. शहरी भागातील लोक पात्र आहेत का?
→ नाही, ही योजना फक्त ग्रामीण भागासाठी आहे.
15. पुरुषांना लाभ मिळतो का?
→ मुख्यतः महिलांसाठी, परंतु कुटुंब स्तरावर लाभ मिळतो.
16. कोणती कागदपत्रे लागतात?
→ आधार कार्ड, बँक खाते, SHG सदस्यत्व.
17. योजना अंतर्गत अनुदान मिळते का?
→ थेट रोख अनुदान नाही, परंतु सहाय्य व कर्ज सुविधा आहेत.
18. DAY-NRLM आणि PMEGP मध्ये फरक काय?
→ NRLM गट आधारित आहे, PMEGP वैयक्तिक उद्योगासाठी आहे.
19. योजना किती काळ चालते?
→ दीर्घकालीन (सतत चालणारी) योजना आहे.
20. योजनेचा मुख्य फायदा काय आहे?
→ ग्रामीण महिलांचे आर्थिक स्वावलंबन व रोजगार निर्मिती.
दीनदयाळ उपाध्याय अंत्योदय योजना, DAY-NRLM, National Rural Livelihood Mission, ग्रामीण आजीविका मिशन, महिला स्वयं सहाय्यता गट, SHG, ग्रामीण विकास, महिला सक्षमीकरण, स्वयंरोजगार, ग्रामीण रोजगार, कौशल्य विकास, बँक कर्ज, वित्तीय समावेश, गरीब कुटुंब, ग्रामीण महिला, उत्पन्न निर्मिती, कृषी आधारित व्यवसाय, पशुपालन, केंद्र सरकार योजना, सामाजिक विकास
